ILJA LEEST EEN BOEK

Abel Sánchez. Een geschiedenis vol passie van Miguel de Unamuno

2012-02-01T20:38:00.001+01:00

Deeigenzinnige Joaquín voelt van kinds af aan haat en jaloezie voor zijn immerpopulaire vriend Abel. Uit deze woede put Joaquín kracht om zijn rivaal af tetroeven en te overtreffen. Even zo vaak zet hij alles in het werk om zich van zijngiftige demonen te zuiveren.

Dealles verterende strijd van Joaquín wordt op weidse en fascinerende wijzeuitgediept. De voorkennis van het noodlottige Bijbelverhaal Kaïn en Abel zorgtvanzelfsprekend voor een spanningsboog. En toch blijft het verhaal vrij statischen eendimensionaal. Alle wegen van Joaquín leiden naar zijn levenslange kwelling,alle honderdvijftig pagina’s analyseren de toornige afgunst. Een verklaring hiervooris snel gevonden.

AbelSánchez (1917) is door Miguel de Unamuno (Spanje, 1864-1936) opgetekend nadat hijzonder opgaaf van reden was ontslagen als rector van de Universiteit vanSalamanca. Haat en nijd zullen zijn lot als balling in gang gezet hebben en wakkerdeneenzelfde hartstocht in hem op. Unamuno broedde op deze ideeënroman om met de scalpel door te dringen tot destinkende diepten van de menselijke ziel.

UitgeverijMenken, Kasander en Wigman

1– 5 sterren: ***

fragment

Waarom ben ik geborenin een land vol haat? In een land waarin het gebod schijnt te zijn: Haat uwnaaste gelijk uzelf.

De pest van Albert Camus

2011-12-29T21:14:00.002+01:00

Wanneerde ratten massaal uit hun schuilplaatsen kruipen om te sterven en patiënten metgroots opgezette lymfeklieren kermend bezwijken aan koortsaanvallen, moetdokter Rieux erkennen dat de symptomen op de pest lijken. Vanzelfsprekend stuitendeze onheilspellende woorden op verzet, want goede smaak is een kwestie van verdringing. En bovendien, onze stadgenoten waren niet schuldiger dananderen, ze vergaten bescheiden te zijn, meer niet.

Destadspoorten worden gesloten en tijdens de maanden van het schrikbewind van depest worden de drijfveren van de stadgenoten blootgelegd. Waarom wil de eenvluchten en de ander blijven? Het element tijd blijkt een onvermoeibaar wapendat zelfs pater Paneloux laat wanhopen over hetkennelijk noodzakelijke kwaad en het kennelijk onnodige kwaad.

AlbertCamus (1913-1960) schreef met De Pesteen intrigerend en beklemmend boek. Gedurende de beproeving komen de grotemorele dilemma’s aan bod. Verschenen in 1947 is het niet alleen een kroniekover de pestbacil die nooit uitsterft ennooit definitief verdwijnt, maar ook een allegorie op de oorlog, die ongetwijfeld stompzinnig is, maar datbelet hem niet om lang te duren.

Daar waar de joodse Française Irène Némirovski (1903-1942) in Stormin Juni en Dolce een gitzwartmensbeeld ontwaart wanneer hij in de knel raakt, oordeelt Albert Camus milder: er valt in de mens meer te bewonderen dan teverachten.

UitgeverijDe Bezige Bij. In 1947 verschenen als Lapeste bij Gallimard

1-5sterren: ****

fragment

Maar nu accepteer ikmezelf zoals ik ben, ik heb bescheidenheid geleerd. Het enige wat ik beweer isdat er op deze aarde plagen en slachtoffers zijn en dat je zoveel mogelijk moetvoorkomen aan de kant van de plaag te staan. Dat lijkt misschien een tikkeltjesimpel, maar simpel of niet, ik weet dat het waar is.

Reading Lolita in Tehran; a memoir in books van Azar Nafisi

2010-01-13T21:43:00.011+01:00

Van het autobiografische Reading Lolita in Tehran straalt de grote gedrevenheid van Azar Nafisi af. Haar boek is een felle politieke aanklacht tegen de onvrijheid en ongelijkheid van vrouwen onder de islamitische wetgeving in Iran.

Sinds de revolutie in 1979 roeit de Islamitische Republiek van Iran alle vormen van individualiteit uit, maar voor Nafisi, professor Engelse literatuur aan de Universiteit van Teheran, is acceptatie en volgzaamheid geen optie. Ze stimuleert het kritisch vermogen van haar studenten door samen met hen romans te bestuderen van o.a. Nabokov, Fitzgerald, Henry James en Jane Austen. Aan de hand van thema’s en personages interpreteren ze de actuele gebeurtenissen, wat tot heftige discussies leidt tussen de aanhangers en tegenstanders van de Iraanse Revolutie.

Nafisi laat de lezer op drie niveaus bewegen: in de context van een in het boek besproken roman, in de wereld van het boek zelf en in het westerse paradigma van de lezer. Het resultaat is een gelaagde en rijke roman wat verder wordt verstrekt door Nafisi’s gave haar strijd vanuit een zowel persoonlijk als intellectueel perspectief te beschouwen.

1-5 sterren: *****
Uitgeverij Random House - 2003

fragment

Fiction forces us to question what we take for granted.

Mijzelf merkwaardig vreemd van Willy Peter Reese

2009-10-16T23:05:00.002+02:00

Als adolescent vol intellectuele en romantische aspiraties had Reese de ambitie dichter en schrijver te worden. Op twintigjarige leeftijd (1941) wordt hij opgeroepen om te dienen in het Duitse leger en marcheert hij als Wehrmachtsoldaat naar het front in Rusland.

Dagboeknotities werkt Reese vol geestdrift om tot een verhaal. Tijdens het verlof of herstellend in een lazaret volgt de eigenhandige redactie van het manuscript.
Reeses langzame metamorfose van kritische antiheld naar onverschrokken kanonnenvoer is verbijsterend om te lezen, vooral omdat hij zich hier volkomen bewust van is; temeer omdat hij zijn huiveringwekkend lonkende noodlot stileert in zo'n rijke literaire vorm.

De betekenis van ‘de keuzevrijheid van de mens’, waar de vrije westerse burger zijn mond vol van heeft, wordt hier, niet vanuit een theoretisch perspectief, maar vanaf het slagveld op de proef gesteld. Twintig miljoen mensen vonden de dood als gevolg van de Duitse invasie in de voormalige Sovjet Unie. “Het was verschrikkelijk om een mens te zijn en een soldaat.”

1-5 sterren: *****

Oorspronkelijk uitgegeven als Mir selber seltsam fremd
Oorlogsdomein van Uitgeverij Arbeiderspers

fragment

We leefden niet in een grote tijd, al had veel van wat er gebeurde gigantische dimensies. Als atomen van een orkaan maakten we schokken en catastrofes mee en droomden van de ondergang van het avondland, dat tegelijk beul en slachtoffer was. We namen deel aan een tragedie: hier zegevierde de techniek over mens en God. De kolossale omvang van de veldslagen van springstof en staal, de mateloosheid van de operaties, de inspanningen van materiaal en kracht in de planetaire ruimte, dit geweld viel niet te loochenen. Maar het was niet de mechanica maar de geest die de grootheid van een tijdperk bepaalde.

Ook onze grootheid bleef slechts een illusie. Onmachtiger dan een stukje staal stond de mens tussen ontketende machten: hij was slechts een nummer, slechts een wapen en een gehoorzaam lichaam, dienaar van een machine. We wilden het niet. Maar we gaven ons liever over aan het toeval van een gevecht, aan de karikatuur van het soldatengeluk dan aan de wisse dood door de wet. Of we geschokt, moedig of sidderend, doldriest of laf, bereidwillig of vertwijfeld ten strijde trokken, viel in het niet tegenover het feit dat niemand vrijwillig ging. Slechts een enkele keer, op de rand van de waanzin, werd er een heroïsch offer gebracht, door eenlingen die niet meer in hun leven geloofden.

We waren soldaten, stompzinnige wezens die in loopgraven en bunkers vegeteerden, hun tijd hopeloos verdeden, die pochten, vloekten, zorgden, volhielden, gehoorzaamden – ontmenselijkte karikaturen. Slechts zelden viel er in de oorlog een daad van menselijkheid te bespeuren. En wilden wij vereenzaamden schrijven, lezen en studeren, dan ontstond er een gevecht om de kaars, het licht dat ook voor het eten en de waakdienst moest branden, maar niet voor de geest.

Ooit beschouwden we de oorlog als een noodzaak, als Gods wil, als kosmische gebeurtenis, vol zin voor de voltooiing en vernietiging van iedere mens afzonderlijk. Maar nu beseften we dat de oorlog niet voor goden en mensen gemaakt werd, maar dat onwetenden een lawine in gang zetten die alles verslond. Geen overwinning, geen verovering rechtvaardigde ook maar één dode, hongerende, verkleumde, gewonde, ook maar één verweesd kind. De oorlog wilde alleen zichzelf.

Van Vught & Van Gogh

2009-09-30T23:27:00.002+02:00

Naar analogie van de voorkeur van de beide schilders Reinoud Van Vught en Vincent van Gogh, doet dit prachtige ranke gebonden boek aan als een kleurrijke explosie.

In twee korte, niet al te diepgravende essays worden de raakvlakken en motieven van de beide schilders van Brabantse bodem uit de doeken gedaan. Getoond wordt hoe zij zich steeds verder losweken van conventies en bestaande technieken. Door het beproeven van materiaal en door het experiment, zoeken Van Vught en Van Gogh eigen wegen.

De catalogus bestaat uit schilderwerk van Van Vught uit de periode 2006-2009. Sterk sprekende kleuren vullen de organische vormen, een mat palet toont de vergankelijkheid. De beelden zijn vol diepte en zonder tijd, abstract en beeldend tegelijk, zoals de natuur zelf een de werkelijkheid overstijgende gewaarwording kan leveren.

Het boek is een aanwinst en geeft reden om Reinoud van Vught, die zich wijdvertakt ontwikkelt, gefascineerd te volgen.

1-5 sterren: ***
Publicatie van het Vincent van GoghHuis i.s.m. Scriptum Art Books, 2009
http://www.reinoudvanvught.nl/

fragment

[Van Gogh] “Ik bewerk het doek met onregelmatige penseelstreken en laat ze voor wat ze zijn. Dikke verflagen, onbeschilderde stukken doek, hier en daar stukken die helemaal niet af zijn, overgeschilderde stukken, grove streken, enfin, het resultaat is, denk ik, verontrustend en schokkend genoeg om mensen met vooropgezette ideeën over techniek af te schrikken.”

In de manier waarop Van Vught de verf op het doek ordent, in de textuur, de huid van het schilderij, herkennen we de invloed van de dynamische penseel- en pennenstreken van Van Gogh.

De meester en Margarita van Boelgakov

2009-08-30T19:19:00.002+02:00

Volkomen waanzinnig verhaal over een bezoek van de duivel en zijn handlangers aan Moskou. De absurde bedenksels vol zwarte magie maken van Boelgakov (1891-1940) een fantastisch genie.
Samen met de twee andere verhaallijnen – over de meester en Margarita, en Pontius Pilatus- is het boek te lezen als een pleidooi voor hartstochtelijke oprechtheid en een felle aanklacht tegen kleingeestige rechtlijnigheid.

De tekst bleef onuitgegeven, verscheen na 25 jaar zwaar gecensureerd en gecorrumpeerd en werd onmiddellijk als omstreden bestempeld. Dit is niet zozeer te danken aan de groteske aanvallen van Boelgakov op het literaire circuit van Moskou, als wel aan het sluikse commentaar op de stalinistische tirannie- en terreurinstanties.

1-5 sterren: *****
Uitgeverij van Oorschot – Russische Bibliotheek

fragment

Kijk eens aan, zei Woland. Ik had het genoegen die jongeman te ontmoeten bij de Patriarchvijver. Toen hij me probeerde aan te tonen dat ik niet besta ben ik bijna zelf gek geworden! Maar u gelooft wel dat ik besta?
Ik heb geen keuze, antwoordde de gast. Maar het zou natuurlijk veel geruststellender zijn u als de vrucht van een hallucinatie te beschouwen. Opeens schrok hij en voegde eraan toe: Neem me niet kwalijk.
Wel, doet u dat maar, als u dat geruststellender vindt, antwoordde Woland hoffelijk.
Nee, nee! Zei Margarita verschrikt en schudde de meester heen en weer. Kom tot je zinnen! Je hebt hem werkelijk voor je!
Weer bemoeide de kater zich ermee:
En ik lijk helemaal op een hallucinatie. Let maar op mijn profiel in het maanlicht. De kater ging in een bundel manestralen staan en wilde nog iets zeggen, maar hem werd verzocht te zwijgen, waarop hij antwoordde: Goed, goed, ik ben bereid te zwijgen. Ik zal een zwijgende hallucinatie zijn. En hij zweeg.

Fahrenheit 451 – the temperature at which book paper catches fire, and burns … van Ray Bradbury

2009-07-23T19:08:00.002+02:00

Bradbury schrijft in fonkelend proza een fascinerend 'what if ' toekomst scenario, waarbij ik het idee interessanter vind dan de uitwerking. De hoofdpersoon Guy Montag is eerder exemplarisch dan geloofwaardig.

Wat als mensen non-stop zoveel prikkels op zich afgevuurd krijgen, dat hun kritisch reflectief vermogen verlamd raakt. Dan kan de staat hen ongestoord sturen. Literatuur, die rijke bron van kennis en cultuur, wordt als archaisch, tijdrovend en opinierend bestempeld, en verboden en verbrand.

Montag, brandweerman van beroep, hoort zijn baas vertellen dat in een ver verleden de brandweer vuur bestreed. Hijzelf rukt uit bij ieder boekenspoor, zonder bluswater, met kerosine. Sinds jaar en dag doet Montag trouw en onbekommerd zijn werk, maar dan valt zijn blik op een open bladzijde. De kracht van het geschreven woord is ongekend.

Del Ray Book (1953)
1-5 sterren: ***

fragment

Books bombarded his shoulders, his arms, his upturned face. A book lit, almost obediently, like a white pigeon, in his hands, wings fluttering. In the dim, wavering light, a page hung open and it was like a snowy feather, the words delicately painted thereon. In all the rush and fervor, Montag had only an instant to read a line, but it blazed in his mind for the next minute as if stamped there with fiery steel. "Time has fallen asleep in the afternoon sunshine."

Heart of darkness van Joseph Conrad

2009-07-08T21:54:00.002+02:00

Beklemmend en indringend boek over imperialisme, geschreven in een exceptioneel originele stijl.

Heart of darkness (1899) heeft, naast een geografische verwijzing, vooral betrekking op de diep duistere kanten en uitwassen van de mens en de westerse beschaving.

1-5 sterren: *****
Uitgeverij Penguin Classics

fragment

Land in a swamp, march through the woods, and in some inland post feel the savagery, the utter savagery, had closed round him – all that mysterious life of the wilderness that stirs the forests, in the jungles, in the hearts of wild men. There’s no initiation either into such mysteries. He has to live in the midst of the incomprehensible, which is also detestable. And it has a fascination, too, that goes to work upon him. The fascination of the abomination – you know. Imagine the growing regrets, the longing to escape, the powerless disgust, the surrender, the hate.

Het diner van Herman Koch

2009-05-24T21:01:00.002+02:00

Goed geconstrueerd boek dat aan de haal gaat met het verwachtingspatroon van de lezer. Twee echtparen dineren in een toprestaurant waar de ene man (van de wereld) zich opvallend zichtbaar thuis voelt, terwijl de andere man zich rot ergert aan het opgesmukte vertoon. Het diner dient echter een doel: samen een besluit nemen over een precair dilemma.

Koch is op flink dreef met zijn sarcastische toon en zijn wrange portretteringen. Hij bewandelt verrassende routes bij zijn verkenning van actuele thema’s die geregeld de voorpagina’s van de dagbladen halen. Het diner is niet direct een literair juweel, maar wel een pageturner.

1-5 sterren: ***
Uitgeverij Anthos

fragment

‘ Dit is de warme geitenkaas met pijnboompitten en walnootsnippers.’ De hand met de pink bevond zich boven mijn bord. Ik onderdrukte de aanvechting om ‘ Dat weet ik want dat is precies wat ik heb besteld’ te zeggen, en concentreerde me op de pink.

Het grote avontuur van Alain-Fournier

2009-05-15T23:01:00.002+02:00

Dit schitterende verhaal speelt zich eind 19e eeuw af in een Frans dorpje. François, de zoon van het schoolhoofd leidt een dromerig bestaan totdat ‘de grote Meaulnes’ bij hen in de kost komt. Niet veel later vult nog een ander opvallend karakter, Frantz de Galais, de klas. Machtig en beeldend wordt de belevingswereld van de scholieren neergezet –de onderlinge verhoudingen, de lange middagen in de les, de broeierige en naarstig gezochte afleidingen.

De reikwijdte en impact van het grote avontuur wordt op bijzonder fascinerende wijze uit de doeken gedaan.

Deze Franse klassieker is het enige boek dat een nog jonge Alain-Fournier heeft kunnen schrijven. Al vroeg in de Eerste Wereldoorlog, na anderhalve maand dienst als luitenant, werd hij vermist.

1-5 sterren: *****
Uitgeverij Athenaeum

fragment

De dagen die hierop volgden, liet de zigeunerjongen, licht gewond aan zijn opengegane blessure, zich niet zien.
’s Avonds hingen wij op het kerkplein rond, uitsluitend om de lamp achter het rode gordijntje van de wagen te zien. Angstig en opgewonden bleven wij daar, zonder het schamele optrekje te durven naderen dat ons de magische ingang en het voorportaal toescheen van het Land waarheen wij de weg verloren hadden.

Harry, de verbeterde versie van Mark Sarvas

2009-04-20T21:04:00.002+02:00

Harry is niet tevreden met zichzelf en verlammend onzeker over hoe hij overkomt op zijn omgeving, inclusief zijn vrouw. In plaats van een populair zelfhulpboek vol gemeenplaatsen, leest hij De graaf van Monte Cristo. Zijn acties worden vanaf dan voorafgegaan door: “ Wat zou Edmond Dantès doen?” De weg van de minste weerstand wordt gesloten.

In Harry, de verbeterde versie speelt Sarvas een sterk spel met personages met uitvergrote karakters. Harry stippelt een uitgekiende route uit naar de nieuwe Harry wat natuurlijk meer obstakels oplevert dan voorzien. Komische en tragische ontwikkelingen volgen elkaar op de voet.

Naast luchtig en met vlagen hilarisch vermaak, werpt de schrijver een serie problematische vragen op. Kun je veranderen? Hoe te handelen? Tot welk punt mag je invloed op je medemens uitoefenen? In hoeverre is integriteit kenbaar?

De Nederlandse vertaling is helaas hoekig en stroef. De originele versie verdient de voorkeur: Harry revised.

Uitgeverij Meulenhoff 2008
1-5 sterren: ***

fragment

Bij het doorbladeren van de brochure voor de halfedelmetalen Horizon viel zijn oog op de kussens en de pluchen binnenbekleding van de kist. ‘Dat zijn wel erg veel kussens, niet?’
‘We willen dat de overledene gemakkelijk ligt op haar reis door de eeuwigheid.’
Harry knikte ernstig, maar ondertussen galmde de simpele logica van zijn volgende opmerking al in zijn oren: ‘Hoezo, “ gemakkelijk ligt” ? Ze is dood.’

Blog The elegant variation van Sarvas: http://marksarvas.blogs.com/

Een tafel vol vlinders van Tim Krabbé

2009-03-10T21:37:00.002+01:00

Dat schrijf ik daar zomaar op, maar is het waar?
Ik voeg eraan toe: Is het relevant? Is het interessant?
Mijn mening is een stellig nee.

In de novelle wordt een bekend thema van Krabbé, de vader zoon relatie, uitgewerkt via hun beider opborrelende, rechtlijnige maar wisselende, puberale dus te relativeren gedachten en gedragingen, die heen en weer zwiepen van ja naar maar, van als naar of, van wel naar niet.
Brrr.

Het boek De renner van Krabbé is gelukkig wel overtuigend.

Uitgave van de Stichting CPNB: boekenweekgeschenk 2009
1-5 sterren: *

Nobility of spirit; a forgotten ideal van Rob Riemen

2009-02-18T10:47:00.002+01:00

Het boek beschrijft in schitterend proza de leerweg van Riemen.
Hiervoor reconstrueert hij met grote verbeelding de zware en vertwijfelde zoektochten naar inzicht van denkers als Spinoza, Goethe, Mann en Camus.

In een wereld vol barbarij en kwaad, in een maatschappij waarin hebzucht naar macht en geld heerst, is het de taak van een onafhankelijke intellectuele elite om de culture erfenis voort te laten leven. De mens heeft deze beschaving nodig om haar eigen zwaktes te kunnen weerstaan.

Het boek is allesbehalve een droge filosofische uiteenzetting. Het is een aangrijpend verslag van de obstakels die de harde realiteit de zoektocht naar wezenlijke kennis en universele waarheid in de weg legt.
Plato leerde als soldaat de zinloosheid van geweld kennen. Thomas Mann verloor tijdens de Eerste Wereldoorlog het geloof in het fundament van zijn denken, de Duitse cultuur. Beide werden door hun crisis echter aangespoord om op zoek te gaan naar wat werkelijk blijvende waarde heeft en beide beseffen dat 'nobility of spirit' het grote ideaal vormt. Riemen toont in deze bundel de noodzakelijkheid aan van het uitdragen van dit ideaal.

Een sterk punt is dat niet alleen gelijkgestemden de bladzijden vullen, er is ook ruimte voor andersdenkenden. Juist het voeren van een dialoog is essentieel voor begrip en tolerantie. Hiermee treedt Riemen welbewust in het voetspoor van Socrates, wiens leer een centrale plaats inneemt.

Nobilty of spirit doet indirect een beroep op het engagement en de integriteit van de lezer. Ook al stemt de maatschappij tot een nihilistisch denkbeeld, het is reden te meer om op zoek te gaan naar onvervreemdbare antwoorden op kernvragen als:
Wat is een goed leven? Hoe word ik een goed mens?
Ik voel me aangesproken en neem deze handreiking in dank aan.

Yale University Press 2008
Als Adel van de geest verschenen bij uitgeverij Atlas
1-5 sterren: *****

fragment

Camus: “ A friend of mine who lost his life in the war against Nazi Germany said during the war: ‘We are fighting a lie in the name of a half-truth.’ ” … Nobody needed to tell Camus about the shortcomings of the 'West'. But the experience of totalitarianism had taught him that human dignity would never stand a chance without human rights and constitutionally rooted and protected democratic freedoms.
Without the freedom to think differently, speak differently, be different, have differences of opinion – without these freedoms, all other values are defenseless. And whatever one might think of the capitalist West, these freedoms are back again. Right here.

De welwillenden van Jonathan Littell

2009-02-12T13:59:00.001+01:00

Dit hoogst ambitieuze en grotendeels geslaagde vuistdikke boek waarvoor Littell vijf jaar onderzoek deed, gaat je niet in de koude kleren zitten. In de periode dat ik het boek las, had ik twee keer vreselijke nachtmerries over de Tweede Wereldoorlog.

De Welwillenden opent met een voorwoord waarin de protagonist Max Aue, zowel elegant in zijn voorkomen als in zijn schrijven, uitlegt waarom hij verslag doet van zijn werk als SS officier tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het is nadrukkelijk geen spijtbetuiging. “ Ik ben een mens zoals anderen, zoals u.” Verderop in het verhaal verdedigt hij de bouw van Duitsland aan het Derde Rijk:

Het nationaal-socialisme was gegrondvest met de bedoeling dat iedere Duitser zijn bescheiden deel zou krijgen van de goede dingen des levens; binnen de grenzen van het Reich was dat echter onmogelijk gebleken; en nu pakten we die goede dingen van de anderen af. Was dat rechtvaardig? Ja, zolang we er de kracht en de macht voor hadden, want er is geen absolute instantie voor rechtvaardigheid, en elk volk stelt zelf vast wat waar en rechtvaardig is.

Het knappe van het boek is dat Littell onnoemelijk veel feitenkennis als vanzelfsprekend gebruikt: namen, plaatsen, acties, data, doelen en resultaten. Deze veelal gruwelijke feitelijkheden worden in verband gebracht met een scala aan theorieën en filosofische uiteenzettingen. De abstraherende toon die zo ontstaat, wordt nog eens versterkt door een esthetisch klankbord wanneer Aue vertelt over zijn voorliefde voor bepaalde componisten en schrijvers.
De daden worden dus misplaatst in bekende kaders zoals de darwinistische principes, het zionisme en het communisme, en gepleegd door een dader met gevoel. Hij houdt van de warme woorden op papier, wordt diep geraakt door klassieke muziek en betreurt het dat hij als kind niet gemotiveerd was om goed piano te leren spelen. Hoe zou zijn leven als concertpianist er hebben uitgezien?

Dan was hij vast niet uitgezonden naar een door de Russen reeds ingesloten Stalingrad, waar de rantsoenen voor de Duitse soldaten tot noodlottige proporties slonken. Dan had hij bij de Grosse Aktion niet in grote massagraven hoeven staan om genadeschoten af te vuren. Dan had hij waarschijnlijk geen bezoek aan Auschwitz moeten brengen om te staven wat het arbeidspotentieel is van de uitgemergelde joden. Dan was hij mogelijk ontkomen aan de dwang van de noodlottige gebeurtenissen.

Tot zover de indrukwekkende prestatie van Littell die alle leesuren waard maakt. Na zijn onderzoeksperiode, heeft Littell het boek in een half jaar geschreven. Hiervoor had hij meer tijd mogen uittrekken.
Naar het eind toe valt de constructie en kracht van het boek wat mij betreft als een pudding in elkaar. Moet de lezer dit interpreteren als een parallel met de desastreuze ondergang van het Duitse Rijk? Of wijten aan het bezwijken van het verstand van Aue? Ik was bijzonder teleurgesteld in de laatste plus minus honderd bladzijden, die onwaarschijnlijk en ongeloofwaardig zijn. Een tweederangs verhaallijn krijgt meer de ruimte, terwijl die de kwaliteit van De Da Vinci Code van Dan Brown nauwelijks ontstijgt.

Oorspronkelijk uitgegeven als Les Bienveillantes in 2006
Uitgeverij De Arbeiderspers
1-5 sterren: ***

fragment

We brengen de joden de transportkosten in rekening.

Godverdomse dagen op een godverdomse bol van Dimitri Verhulst

2009-01-30T23:38:00.001+01:00

Pikzwart portret van de ontwikkeling van het mensdom. Na het lezen van deze prachtige bundel is er maar een conclusie mogelijk: was ’t maar nooit uit de oceaan gekropen. Want wat heeft ’t gedaan en wat heeft ’t daarmee bereikt?

In een ontzagwekkende donderpreek, in een rauwe en originele taal vol vreemdsoortige Vlaamse terminologie, interpreteert Verhulst de mijlpalen van de immer grensverleggende mens.

Uitgeverij Contact 2008
1 -5 sterren: ****

fragment

Waar staat het met z’n kostelijke woorden over de verrijzenis
als uit alle kisten de geur van openscheurende darmen en kapot gegiste ingewanden komt gestegen? Wierook wil ’t hebben als ’t wil ontkennen dat datgene wat wordt opgenomen in de eeuwigheid daar, eenmaal opgebaard, in alle kustmijnklotigheid ligt te muffen naar immens lopende stront. In god geloven is tenslotte iets, maar in zichzelf geloven is ten andersen ook niet niets.

Man in the dark van Paul Auster

2008-12-15T11:38:00.001+01:00

August Brill lijdt aan slapeloosheid en verzint ‘s nachts verhalen om de nacht door te komen. De verzinsels dienen ter verstrooiing, maar vooral om niet te worden meegesleurd door de tragiek die zich aan hem opdringt.

Man in the dark is een existentiële roman over verlies en bezinning. Auster creëert een raamconstructie waarin een wirwar aan intrigerende verhalen de overpeinzingen illustreren. Het is de optelsom van de stand van zaken van een gevorderd leven.

Bij het lezen van De New York trilogie werd ik bijzonder verrast door Auster’s spel met de kenbaarheid van de werkelijkheid en zijn fascinatie met de mogelijkheid van schimmen in parallelle werelden. Dit spel speelt Auster nu weer. Maar alleen de eerste maal ben ik als lezer overdonderd, de tweede maal ken ik de technieken en ideeën van de schrijver.

Het is ook jammer dat ik er niet aan ontkom te denken dat dit boek een persoonlijke afrekening van de schrijver is met gebeurtenissen uit zijn privéleven. Desondanks is deze bekentenisroman de moeite waard. De woestenij bij aanvang mond uit in een breekbare en bescheiden toon. Auster blijft een meester in het in elkaar passen van veelsoortige verhalen die elkaar versterken en aanvullen.

Publisher Henry Holt and Company 2008
1-5 sterren: ***

fragment

That was my war. Not a real war perhaps, but once you witness violence on that scale, it isn’t difficult to imagine something worse, and once your mind is capable of doing that, you understand that the worst possibilities of the imagination are the country you live in.

Scheepsberichten van Annie Proulx

2008-12-03T17:17:00.001+01:00

Vanaf de eerste alinea ben ik enthousiast. Humor, haarscherpe karaktertyperingen en vele tot mythische proporties uitgegroeide vissers- en zeemansverhalen vormen de verrukkelijke ingrediënten van dit boek.

De hoofdpersoon Quoyle wordt in een paar regels feilloos opgetekend en verrijst monumentaal voor het oog van de lezer. Vanaf zijn eerste herinnering heeft hij het tij ononderbroken tegen en besluit daarom het roer radicaal om te gooien. Zijn loser-leven in New York is schluss. Hij vertrekt naar het land van zijn voorouders, het barre Newfoundland.

Daar wordt niet naar zijn machtige omvang gekeken, wel naar zijn capaciteit zich aan te passen aan het onstuimige weer, de belangrijkste factor in het weerbarstige gebied. Onwrikbare volharding is hier een onmisbaar basisgereedschap.

Lees het boek en zie hoe Quoyle het ervan af brengt. De verbeelding van Proulx (1935) is goud waard. Laat je niet weerhouden door de slappe titel.

Verschenen in 1993 als The shipping news
Uitgeverij De Geus
1-5 sterren: *****

fragment

Om tien uur was Quoyle dronken. De enorme menigte was zo dicht opeengepakt, dat Nutbeem zich niet meer door de gang of naar de deur kon persen en dus over de resterende chips in de blauwe ton urineerde, waarmee hij een populair voorbeeld stelde. De oorverdovende muziek dreef de mannen tot waanzin. De sterke man liep rond, riep om een balk waaraan hij zich aan zijn pink kon optrekken.
…
Een uitgemergelde, zwartharige man, zo’n dertig centimeter langer dan de plaatselijke mannen – die neigden naar massieve kaken, nekloosheid, zandkleurig haar en brede borst – beklom het trappetje. Hij hief een bijl, die hij bij Nutbeems houtstapel had weggehaald.
‘Ar!’schreeuwde hij. “Hij wil t’r vandoor, hé? We houw’n ‘m hier. Kom op jonge’s, we hakke’n z’n bôt an flenters.

Hotelgast Spinvis

2008-11-23T16:57:00.001+01:00

(ingekorte versie van mijn eerste krantenartikel)

De volheid van het thuis gecomponeerde geluid van in elkaar geknipte en geplakte samples, dat zijn debuut cd Spinvis kenmerkt, wordt op de tweede cd Dagen van gras, dagen van stro aangevuld met een batterij instrumenten van ervaren gastmusici. Zij versterken de emoties die Spinvis in de muziek aanbrengt met orgel, cello, altviool, pruttelende trompet, gitaar en dwarsfluit. De liedjes ademen een sfeer van melancholie en dromerige zweverigheid. Tussendoor staan orkestrale nummers met klodders rock&roll, klinkende elektro en warmbloedige jazz.

De klanklagen versterken het effect van de nostalgische teksten van toen en toen en toen die een grote visuele verbeeldingskracht bezitten. De teksten suggereren psycho-pop, “ja, de meeste personages gaan dood”, zoals ook in de ritmische monoloog van het lange nummer ‘Lotus Europa’: moet je eens nagaan zo in zijn graf gewoon in zijn zwembroek daar onder de grond zonder zijn handdoek.

Ondanks de neiging tot ironie in mineur, dienen de teksten een hoger en hoopvol doel. Spinvis wil, net als zijn voorbeeld Gerard Reve in diens vroege werk, met triviale formuleringen in 'onze ongelukkige taal' het alledaagse verbinden aan het allerhoogste.

Het allerhoogste bereikt hij echter niet helemaal op eigen benen. Op de plaat zijn regelmatig invloeden van buitenaf te horen. Zo doet ‘Flamingo’ denken aan de muziek van Robert Wyatt en lijkt het gitaarakkoord van ‘Ik wil alleen maar zwemmen’ onmiskenbaar sterk op het nummer ‘Swim’ van Madonna.

clip Flamengo: http://nl.youtube.com/watch?v=V_CcPG1dySo

Hotelgasten met Luc de Vos, zie onder auteurs: V

Joe Speedboot van Tommy Wieringa

2008-11-14T10:22:00.001+01:00

Deze roman is één brok energie, een jongensboek vol avontuur zodra Joe Speedboot de bladzijden betreedt.

Joe Speedboot is autodidact en autonoom in iedere porie. Met dodelijk geweld kwam hij als nieuwe inwoner een geïsoleerd en vastgeroest dorp binnenvallen.
Als enige in de klas ziet hij dat de na een zwaar ongeluk ernstig verkreukelde Fransje daardoor niet automatisch ook tot randdebiel is gedegradeerd. Fransje ‘de Arm’ vertelt vol verwondering en bewondering over zijn vriend en hun vriendschap.

Wieringa strikt met dit boek de lezer in zijn woordenweb. De sterke stijl, de fraaie beeldentaal, de humor die een onsje meer mag zijn, de kritische en relativerende reflecties over de centrale thema’s vriendschap en liefde, en vooral de tomeloze kracht die iedere bladzijde uitwasemt maken van dit boek een leesfeest.

Dit boek mag direct een plaats in de canon uitkiezen.

Uitgeverij De Bezige Bij 2005
1-5 sterren: *****

fragment

Toen zag hij ze: zeven glanzende Opel Mantra’s, zwart als de nacht en met uitlaten eronder die vuur en rook uitbraakten. Aan het stuur zaten jongens met grimmige inteeltkoppen en haar op de binnenkant van hun handen. Sigarettenrook trok door de open ramen, ze hadden hun linkerarm losjes buiten hangen, en Joe keek verbijsterd naar de processie die voorbijtrok als langzaam onweer. Hij liet de hark vallen en sloeg zijn handen voor zijn oren. De knalpijpen glansden als bazuinen, de wereld leek te verschroeien in allesverzengend lawaai wanneer de jongens het gaspedaal intrapten met de koppeling in, alleen om te laten weten dat ze bestonden, zodat níemand daaraan zou twijfelen, want wat niet weerkaatst, bestaat niet.
Het was Joe’s eerste les in de kinetica, in de schoonheid van beweging, aangedreven door de verbrandingsmotor.
De stoet liet een luchtbel van stilte achter, en in die stilte hoorde Joe de stem van zijn moeder door het open raam: ‘Hufters!’

Groener gras van Annelies Verbeke

2008-11-06T09:32:00.001+01:00

Verbeke (1976) heeft een eigenaardige kijk op de mens. Zij weet de meest wonderbaarlijke types met hoogst ongewone trekjes trefzeker -maar qua schrijfstijl enigszins stroef- te typeren in deze fantasierijke bundel.

Waar het bij enkele verhalen concreet over het menselijk tekort handelt -je verliest-, gaat het vaker om een afwijking van als norm gesteld normaal gedrag - de maat van de winnaar.

Uitgeverij De Geus 2007
1-5 sterren: ***

fragment uit het verhaal Mis, waarin een dochter moet winnen wat haar moeder verloor

Toen de gewassen baby even later in haar armen werd gelegd, boorde een vermoeden zich door Anja’s woedetranen heen: was haar meisje niet veel mooier dan de baby’s van de andere vrouwen? Ze durfde het nog niet luidop te zeggen, maar dacht dat het misschien nog goed kon komen. Ze konden een esthetische tandem zijn.

gedicht

2008-10-30T22:11:00.001+01:00

Sensoren en antennes
wil ik op jou richten
om uit te vinden
in welke verhouding
jij staat tot mij.

Ilja Hijink

Verontwaardiging van Philip Roth

2008-10-21T22:57:00.001+02:00

Roth in zijn rol als criticaster. In een frisse stijl toont hij de beklemmende Amerikaanse jaren ‘ 50 en zet ze in een historisch, menselijk, moreel en filosofisch perspectief. Het boek leest snel, heeft humor, is ongekunsteld en knap geconstrueerd.

De hoofdpersoon Marcus Messner groeit welwillend en gedreven op als het beste jongetje van de klas en als de altijd behulpzame lieveling van de familie. Wanneer zijn vader overmand wordt door angstaanvallen en zijn enige zoon hysterisch inprent dat het minste of geringste kleinigheidje in het leven tragische gevolgen kan hebben, besluit Marcus aan een universiteit ver uit de buurt van zijn ouders te gaan studeren, vast van plan om met uitsluitend uitmuntende tienen als allerbeste te slagen.

Ondanks Marcus’ discipline, kan hij zijn joodse neus soms maar moeilijk in zijn boeken houden. Een fantastische fundamentele discussie met zijn tactische maar verneukeratief conservatieve decaan laat Messner op dreef zien, los van zijn zorgvuldig geplande regime. Verontwaardiging!

Verschenen als Indignation in 2008
Uitgeverij De Bezige Bij
1-5 sterren: *****

fragment

‘Wat is er mis met mens zijn?’

‘ Alles,’ … ‘ De mens stinkt huizenhoog naar bederf.’

De laatste mammoet van Luc de Vos

2008-09-28T11:24:00.001+02:00

De zanger van de Vlaamse band Gorki bijt voor de nieuwe serie Hotelgasten van 013 en De Vorst de spits af. Na een informeel interview over de culturele voorkeuren en afwijkingen van Luc de Vos, volgt een optreden vol gevoel en ongein. Ik verkoop die avond zijn eigen en zijn favoriete boeken. Om niet onvoorbereid ten tonele te verschijnen, las ik tevoren De laatste mammoet van De Vos.

De laatste mammoet is een milde variant op Elementaire deeltjes van Houellebecq. De lezer volgt twee neven die nogal verschillend in het leven staan. Godfried wil hard en rock&roll leven. Dat lukt maar matig en het brengt hem niet de gefantaseerde roem, voorspoed en geluk. Wilfried heeft minder geldingsdrang. Hij volgt gewoon het geijkte pad van school, baan, vriendin, huwelijk en zappen voor de tv, wat leidt naar een woekerend knarsend onbehagen.

Naarmate de leeftijd van de neven vordert, wordt de taal en literaire stijl van deze Vlaamse roman rijker. Het enigszins standaard verhaal bij aanvang weet zich te ontwikkelen tot een fraai origineel en organisch geheel. Humor inbegrepen.

Uitgeverij Atlas 2006
1-5 sterren: ***

fragment

Nu diende ik uit dankbaarheid nog een offer te brengen aan mijn God. Ik kon echter niet zo snel een vet kalf en een brandstapel van beukenhout op de kop tikken. Daarom sloeg ik op straat met mijn kruk een duif dood die ik op mijn koertje achter het huis met een blik benzine overgoot en in brand stak. De vuile rook steeg niet ten hemel maar dwarrelde laag boven het gras en ging verloren in de nevelslierten van wat de allerlaatste avond leek.

De man die zijn wereld opdronk van Aleksej Ivanov

2008-09-26T12:30:00.001+02:00

Indrukwekkende roman. De jonge Rus Sloezjkin heeft de wind niet mee. Zijn vrouw, vrienden en collega’s noemen hem een alcoholist, dwaas en mislukkeling. Zelf benaderd hij zijn leven en positie op een meer filosofische wijze. Sloezjkin ziet de schoonheid van een straffe wind wel in. Beide invalshoeken over het slappe of juist integere karakter worden vol overtuigingskracht uit de doeken gedaan als de linkerpagina’s zich opstapelen.

Een bijzonder boek vol grote en kleine avonturen, prachtige bespiegelingen, machtige beschrijvingen, bladzijden vol glans en humor. Het is leuk om kennis te maken met een huidige representant van de Russische literatuur die op lichtvoetige wijze de kenmerkende melancholie voortzet.

Uitgeverij Meulenhoff 2008
1-5 sterren: ****

fragment

‘ Viktor Sergejevitsj,’ informeerde Masja voorzichtig. ‘ Hoe is uw been gebroken?’
‘ Gradoesov zegt dat u dronken van de oever bent gevallen,’ voegde Ljoesja eraan toe. Ze bracht de thee op haar schoteltje naar haar lippen en blies.
‘ Dat verzint hij maar,’ ontkende Sloesjkin. ‘Ik had gewoon mijn sleutel thuis laten liggen.’
‘ Nou en toen?’
‘ Hoe bedoel je, nou en toen? De deur is op slot, maar je moet naar binnen. Nou , ik dacht aan mijn kindertijd in Shao Lin en besloot met mijn voet de deur in te trappen. Ik nam een aanloop en sprong, maar onderschatte mijn kracht. Ik heb de deur ingetrapt, vloog het hele appartement door, dwars door de muur heen en ben toen drie verdiepingen naar beneden gevallen. Mijn been is op twee plaatsen gebroken.’
Ljoesja brandde zich aan de thee.
‘ U zit vreselijk te liegen,’ zei ze geïrriteerd terwijl ze haar lippen afveegde. ‘ Het is onbegrijpelijk hoe iemand als u leraar heeft kunnen worden…’
‘ Maar ik ben ook geen leraar,’ zei Sloezjkin en haalde zijn schouders op.
‘ Wat bent u dan wel?’
‘ Dat is moeilijk uit te leggen. Ik heb namelijk de Onderwater-partizanen Academie gedaan met als specialisatie “luchtpompmachinebediening”, maar mijn eindscriptie ging over “Pedagogische problemen bij het blazen in kleine openingen.”
Ljoesja slikte het zonder met haar ogen te knipperen. Masja liet haar hoofd zakken en beet op haar lippen, haar oren werden rood.
‘ Hoe komt het dan dat u geografie doceert? ‘ Ljoesja was verbaasd.
‘ Dat is een romantische geschiedenis…’ zuchtte Sloezjkin.
‘ Vertelt u eens,’ moedigde Ljoesja aan. ‘ U kunt mooi vertellen.’

Wat zien ik van Albert Mol

2008-08-26T21:46:00.002+02:00

Super vermakelijk. Amsterdamse temeier doet een boekje open over haar bijzondere klanten. Ze vertelt met smaak over haar hilarische belevenissen.

ramsj

1-5 sterren: ***

fragment

De Haan

Ik heb der ook es eentje de deur uitgesmeten. Meid, we lagen blauw van het lachen, zij van boven en ik.
Mot je weten, ontmoet ik op een goeie dag een vent in een bar. Ja, wat mot ik er anders ontmoeten, niet? Afijn, een likeurtje, een babbeltje, nog een likeurtje, nog een babbeltje, over het weer en over niks. En toen mee naar huis. Hij had een tas bij em. Nou zijn meestal de heren met een tas of een klein koffertje de speciale jongens, hè. Want daar zit wat in, in die tas dan. En jawel hoor, der most der een bij. Afijn, dat is makkelijk bij mijn. Ik roep haar van boven effen naar beneje. Ik zeg nog gauw op de trap: Meid, geen idee! Zegt zij: Mij een zorg, assie maar schuift. Zij is een toffe meid, maar reuze op de centen. Ik zeg, zit wel goed. Afijn, ik een jonge ingeschonken en nog wat zitten kletsen, dat most der eigenlijk niet bij zijn. Want je weet soms bij got niet waar je et met die kerels over hebben mot.
Nou, en toen kwam et. Hij was de haan, en zij van boven en ik de kippen. Ik denk nog, mens, wat mot ik op mijn leeftijd nog als kip. Zij van boven keek meteen et raam uit. Dat doet ze altijd als ze gillen moet. Afijn, de tas gaat open, en wat zit erin? Veren! Een heleboel witte veren! Ik zeg: Wat moeten we daarmee? Zegtie: Die stop je in je gat. Kippen hebben toch veren! En zelf had hij ook veren, haneveren dan. Toen most het kleed van tafel en hij bovenop de tafel staan. Nakend met de veren in ze reet. Ik zeg: Als je maar niet gaat staan dansen, anders kan je mooi een nieuwe tafel betalen. Meid, we konden mekaar niet aankijken...
Toen mosten we met ze tweeën om de tafel hollen. En hij maar roepen: Kukeleku, ik ben de haan! En toen zegtie tegen ons: Tókke! Jullie motten tokke! Afijn, wij tokke. En hij weer, kukeleku! En toen riep ik ineens: pie-piep-piep! Wordt ie hartstikke kwaad en roept: Jullie motten tokke, niet piepe! Zeg ik tegen die vent: Och kerel, krijg de zenuwen, als ik piepe wil, dan piep ik, ik ben een piepkuiken. Nou, zij van boven lag al meteen met veren en al te gillen, en ik natuurlijk ook. Die vent woedend! Stamptie op me mooie tafel en roept weer: Tokke!
Word ik me ineens kwaad. Ik zeg: Sodemieter op met je tokke, lazer me huis uit met je veren, en mieter naar Artis. Daar kan je tokke voor een kwartje. Hij der uit met ze veren. We hebben geen cent gehad, maar gegild dat we hebben, niet meer bijgekomen...

Je vraagt je ook wel es af wat er onder de mensen leeft, hè. Hoe komt zo’n kerel deran!

Het kleine meisje van meneer Linh van Philippe Claudel

2008-08-20T15:19:00.002+02:00

Mooi, licht sentimenteel verhaal over meneer Linh, een oude man, een vluchteling. Hij heeft geen idee waar hij is terechtgekomen en wat er gaat gebeuren. De lezer komt ook geen geografische namen tegen, wat het verhaal abstraheert.

Het boek leest als een sprookje dat zich afspeelt in de grote mensen wereld, waar mensen het druk hebben en met snelle passen en ongeduldige gezichten over straat lopen. In die drukte vindt soms een ontmoeting plaats. In die bewegende massa ontstaat soms iets dat de moeite waard is.

Met zeer eenvoudige maar uiterst doeltreffende typeringen weet Claudel (1962) de westerse cultuur neer te zetten. Met dromerige omschrijvingen tovert hij in enkele raamvertellingen een paradijselijke oosterse bijna verdwenen levenswijze tevoorschijn. Er tussenin: de gestandaardiseerde maar ondoorzichtige immigratieprocedures. Er middenin: vriendschap.

In 2005 verschenen als La petite fille de monsieur Linh
Uitgeverij De Bezige Bij
1-5 sterren: ****

fragment

‘Hoe heet ze?’ Zijn houding illustreert zijn vraag: hij wijst op het kind en steekt zijn kin omhoog. Meneer Linh begrijpt wat hij bedoelt.
‘Sang diû,’ zegt hij.
‘Sans Dieu…’ zegt de man. ‘Zonder God. Vreemde naam. Ik heet Bark, en u?’ Hij steekt zijn hand uit.
‘Tao-laï, ‘ zegt meneer Linh – de beleefdheidsformule om iemand goedendag te zeggen in de taal van zijn geboorteland. En met beide handen pakt hij de hand van zijn buurman vast. De hand van een reus, met enorme, vereelte vingers vol kloven.
‘Nou, aangenaam, meneer Tao-laï,’ zegt de man met een glimlach.

Eeuwige schoonheid van Ernst Gombrich

2008-08-19T21:17:00.001+02:00

Mooi geïllustreerd standaardwerk over kunstgeschiedenis. Gombrich somt niet saai alle topstukken op, maar kiest per periode enkele representatieve hoogtepunten uit. Aan de hand daarvan legt hij helder uit wat kenmerkend is aan de stijlen en stromingen van die tijd, hoe je ze herkent en wat ze bijzonder maakt. Hij toont moeiteloos hoe de kunst zich ontwikkeld heeft sinds de prehistorie en maakt haar geschiedenis op zeer leesbare wijze inzichtelijk.

Uitgeverij Unieboek

Ilja leest een boek 1 jaar

2008-08-06T09:59:00.000+02:00

Murakami Paul Auster Dostojewski
Truman Capote Willem Frederik Hermans
Louis Couperus Alexandre Jardin
Arnon Grunberg Simon Vestdijk
Kurt Vonnegut Hella Haasse
Jonathan Lethem Magnus Mills Nabokov
Kader Abdolah Houellebecq John Fante
Simone de Beauvoir Ian McEwan

Zijde van Alessandro Baricco

2008-07-27T11:17:00.001+02:00

Sprookjesachtige novelle over een handelaar in zijde. Het is 1861, elektrische verlichting is nog een hypothese, en Hervé Joncour doorkruist de wereld om in Japan de beste rupseitjes te halen.
Zijn fascinerende avonturen en ontmoetingen op zijn reizen contrasteren scherp met zijn rustige leven in een Frans dorpje samen met zijn innemende vrouw.

Het bijzondere en intrigerende verhaal, dat wordt voortgestuwd door een lokkend mysterie, is prachtig opgetekend.

verschenen in 1996 als Seta
Uitgeverij De Geus
1-5 sterren: ****

fragment

Hervé Joncour bleef roerloos naar die enorme gedoofde vuurpot kijken. Achter hem lag een weg die achtduizend kilometer lang was. En voor hem het niets. Plotseling zag hij datgene waarvan hij dacht dat het onzichtbaar was. Het einde van de wereld.

Vrouw en vriend van Anna Blaman

2008-07-21T19:11:00.001+02:00

Een roman waar ik doorheen moest ploeteren. Het is behoorlijk archaïsch geschreven. Volgens mij deed dit debuut tijdens het verschijnen in 1941 qua woordgebruik al gedateerd aan. Wel verrast Blaman (1905 – 1960) je met opvallende literaire zinscreaties.

Een ander kritiekpunt is dat de schrijfster niet overtuigt wanneer ze vanuit het mannelijke perspectief van het personage Blanka schrijft. De gedachten en formuleringen komen vrouwelijk over.

Als in een estafette nemen diverse personages om de beurt de centrale plaats in. Geen van allen blijken ze in staat om werkelijk contact met een ander te hebben. Op de kamers bij hospita’s huist de eenzaamheid. En dus kwelt het onvermogen, het vergeefse verlangen, de innerlijke barrière en de kleinburgerlijke conventie.

Al met al geen opbeurend boek. In de verte zie ik soms lichtpuntjes, maar ik twijfel of dat aan mijn verbeelding ligt of dat Blaman werkelijk strohalmen richting geluk aanreikt.

niet meer leverbaar

1-5 sterren: **

fragment

Zij was alleen. Ze trok haar wenkbrauwen wat bij en borstelde haar dunne wimpers op. Met starre blik volgde ze de arbeid van haar lippenstift. Ze was alleen en voelde haar gram verzinken als een moegevochten drenkeling. De stilte in haar kamer was bleek en ongastvrij. Schuw keerde ze zich van de spiegel af en steels greep ze haar tas en haar muziekboeken. Nu ging het er maar om zich tegen de derde fase van de eenzaamheid te weren, waarin ze, niet meer zelfgenoegzaam, niet meer verbitterd zelfs, maar als een in het nauw gedreven dier geen uitkomst meer zou zien.

The big hunger; stories 1932-1959 van John Fante

2008-07-06T12:08:00.001+02:00

Fante (1909-1983) is een groot schrijver. Fante lezen is onversneden high quality time.

Zijn schrijven komt volkomen natuurlijk over, stijlmiddelen worden onopvallend ingezet.
Hij schrijft over primaire, vaak autobiografische, onderwerpen: over zijn familie, Italiaanse immigranten, waarvan de leden zich ieders op hun eigen manier staande proberen te houden in een treurige armoede; over zijn alter ego, de jonge schrijver Arturo Bandini, een en al moed en zelfvertrouwen, die de rest van de wereld nog moet zien te overtuigen; over zijn stroeve omgang met een stralend mooi meisje waar hij gekmakend verliefd op is.

De boeken van Fante ademen zijn wezen en ik koester de bladzijden, ik volg de regels op de voet, als een woordenjunk die zijn roes wil vieren en verlengen. En ik blijf verzuchten: jezus, wat mooi.

Harper Collins Publishers 2002
1-5 sterren: *****

fragment

The quaint and the strange and the beautiful: one night a woman too beautiful for this world came along on wings of perfume, I could not bear it, could not resist following her, who she was I never knew, woman in a red fox and pert little hat, trailing after her because she was better than a dream, watching her enter Bernstein’s Fish Grotto, watching her in a trance through a window swimming with frogs and trout as she ate, and when she was through the boy enters the Grotto, seats himself at the very seat she used, fingers the very napkin she used because she was so beautiful and – just a cup of soup, waiter, not hungry, just a cup of soup for fifteen cents. Love on a budget, a heroine free and for nothing, to be remembered through a window swimming with trout and frogs.

Verkehrte Welt / Topsy-Turvy World van Frank Kunert

2008-06-26T09:25:00.001+02:00

Leuk boek vol afbeeldingen van vreemde aanpassingen aan de normale gang van zaken, soms verdekt opgesteld tussen de vertrouwde objecten en details uit het dagelijks leven. De maquettes van Kunert (1963) zijn bestempeld als visuele anarchie. Voor mij getuigen de ontwerpen vooral van humor.

Hatje Cantz 2008

Lust, caution van Eileen Chang

2008-06-17T19:31:00.001+02:00

1942. Tijdens de Japanse bezetting van China vormen collaborateurs een marionettenregering. Terwijl er schaarste heerst onder de bevolking leven zij onverminderd decadent en luxueus, daarbij hartstochtelijk aangemoedigd door hun elegant opgedirkte vrouwen.
Het rijk fonkelende vertoon is het decorum vanwaar de Styx stroomt naar een onderwereld van intriges en fijnmazige spionage.

Lust, caution van Eileen Chang (1920-1995) is een ijzersterke novelle die uitblinkt in subtiliteit. De regisseur Ang Lee heeft er een oogstrelende en adembenemende film van gemaakt.

verschenen in 1979
Penguin modern classics 2007
1-5 sterren: ****

fragment

The edges of the table glittered like a diamond exhibition, Jiazhi thought, every pair of hands glinting ostentatiously – except hers. She should have left her jadeite ring back in its box, she realized; to spare herself all those sneering glances.

De tranen van de moordenaar van Anne-Laure Bondoux

2008-06-10T20:19:00.001+02:00

De jongen Paolo Poloverde woont met de moordenaar Angel Allegria in een afgelegen huisje dat geteisterd wordt door weer en wind, verschroeid door de zomerse hitte en doorkliefd door de winterse tocht en kou. In zo’n ruige omgeving kan het niet anders dan dat de avonturen ware beproevingen zijn. De belevenissen leren Paolo en Angel met harde hand dat de begrippen goed en slecht behoorlijk complex zijn.

De tranen van de moordenaar is een meeslepend en ontroerend, maar ook rauw en pittig verhaal. Het wordt bevolkt door eigengereide pioniers, die ieders hun eigen problemen moeten leren aanpakken. Zoals het een kinderboek betaamt is de stijl duidelijk en direct. Bondoux serveert er een smakelijke garnituur bij van woordvondsten, beeldende omschrijvingen en poëtische schakeringen.

Verschenen in 2003 als Les larmes de l'assassin
Uitgeverij Gottmer
1-5 sterren: ***

fragment

‘Zo heb je een mooie voorraad voor de haard, ‘ zei hij tegen Ricardo, en zwaaide trots met zijn takkenbossen.
‘Als ik de winter doorkom,’ glimlachte de oude houthakker.
‘Ben je dan zo oud?’
‘Ik heb niet zoveel boeken meer over om te lezen,’ antwoordde hij.
Verrast en vol bewondering stelde het kind zich de boekenkast van Ricardo voor als een voorraad zuurstof. Als de duur van een leven zo nauw verbonden was met het aantal boeken dat je bezat, nou, dan verklaarde dat voor een deel de plotselinge dood van zijn ouders: zij hadden geen enkel boek gehad! Hij nam zich voor om er veel te kopen met zijn geld.

Meneer Visser’s hellevaart van Simon Vestdijk

2008-05-28T22:21:00.001+02:00

Dit boek bruist, sputtert, raast en schuurt. In de nietsontziende schijnwerper staat de kleinburgerlijke meneer Visser die de torenhoge frustraties uit zijn jeugd vergeldt met eindeloos getreiter in alle denkbare gradaties van slimme subtiliteit tot brute botheid.

Sinds hij van een erfenis leeft, wijdt hij al zijn tijd aan zijn ontembare verslaving. Meneer Visser houdt van geniepige sarcasmen op het kleinste en zwakste, van schadelijke intriges tegen iedereen om hem heen en smult van zijn tot in detail voorbereide wreedheden. De tiran heeft zijn vrouw speciaal uitgezocht op verdraagzame onderdanigheid.

De verhitte inhoud die ontaard in een absurdistische apotheose, de wirwar van aanmatigende en sadistische gedachtestromen, de frappante, briljante poëtische associaties en de excellente schrijfstijl maken dit boek van Vestdijk (1898-1971) tot een monument in de literatuur.

verschenen in 1936
Uitgeverij Atheneum
1-5 sterren: *****

fragment

Gerust nog een paar tellen kamergymnastiek te doen. De natuur tarten met diepe kniebuigingen; rompbuiging minder goed: spanning van de buikwand. Maar je komt er niet uit, als ik niet wil. Ik stel je de wet. Je bent mijzelf niet, en toch van mij, mijn lijfeigene, mijn stinkdier. Met de stopwatch erbij beveel ik: nú, en geen seconde eerder: verdwijn!

The devil’s playground van Nan Goldin

2008-05-25T09:44:00.001+02:00

De intense fotoseries zijn sterk narratief, de afbeeldingen zijn sprankelend, vol kleur en intimiteit. Het geheel toont een “drifting back and forth”.

The devil’s playground biedt een fascinerende staalkaart van expressies: van gesloten naar open, op zichzelf en samen, sterk en kwetsbaar. Nan Goldin (1953) weet in haar werk het juiste moment te fixeren en het wezen van de geportretteerden, die zij goed kent, te benaderen.

Phaidon 2003 en 2008

fragment

From my antiseptic bed with the stiff flash-pasteurized sheets in a severely blank hospital room I could see, through the window, the black sky and the Libra constellation of stars rising in fast motion. Other galactic nebulae and meteor dust were swirling backwards, the red moon was closing in, but maybe it was really a UFO with atomic power-pack problems, reverse electromagnetic damage.
(The birth of Max Mueller van Cookie Mueller)

2008-05-25T09:38:00.000+02:00

uit The devil's playground: Aurèle bent over to kiss Joana

Het geluid van vallende sneeuw van Jannie Regnerus

2008-05-18T18:25:00.001+02:00

Boeiend met foto’s geïllustreerd reisverslag van beeldend kunstenaar Regnerus (1971) over haar verblijf in Japan. De inwoners leven in een efficiënt functionerend, extreem hygiënisch ingericht high-tech land dat onder reclame en commercie bedolven wordt. Tegelijkertijd onderhouden zij met grote toewijding vele spirituele rituelen en religieuze tradities, waarmee goden, de natuur en overleden familieleden geëerd worden.

Hoewel Regnerus alle zeilen bijzet om het boek een literair aura te geven, vind ik de vorm niet geheel geslaagd. Net teveel 'geschiedenisles' in de beschrijvingen, waardoor de tekst soms wat gekunsteld aandoet. Wel heeft ze als schrijfster potentie: ze overdenkt en verwoord haar indrukken op een oorspronkelijke en intelligente manier.

Het geluid van vallende sneeuw is een aanrader voor wie Japan gaat bezoeken of geïnteresseerd is in de huidige Japanse leefwijze.

Uitgeverij Wereldbibliotheek 2006
1-5 sterren: ***

fragment

‘Op Nieuwjaarsdag eten alle Japanners noedels’ zegt Etsuko. Ze slobbert de noedels luidruchtig op, in tweeën bijten is uit den boze want de slierten moeten zo lang mogelijk zijn opdat je lang zult leven.

Cider voor arme mensen van Hella Haasse

2008-05-07T22:38:00.001+02:00

Het overspelige stel Reinier en Marta maakt een trip naar Parijs en krijgt onderweg autopech. Noodgedwongen verblijven ze in een verarmd en vervallen gehucht op het Franse platteland. Tijdens de warme verloren uren leren ze elkaar waarlijk kennen. In de overpeinzingen en beladen dialogen worden de achterliggende beweegredenen voor hun daden en inzichten blootgelegd.

Bij elkaar zoeken zij naar invulling van een innerlijke leegte, naar een opleving van verflauwde jeugdige idealen, naar een gelijkgezinde in de naoorlogse op consumptie gerichte materiële wereld. Vanaf de eerste bladzijde blijkt dit bij lange niet voldoende voor een mooie affaire.

Hella Haase (1918) verwerkt in deze prachtige, subtiele en knap gestructureerde roman grote menselijke thema’s. Zet twee aan elkaar gewaagde mensen bij elkaar en kijk wat er gebeurt, wat ze uit elkaar slepen, hoe ze elkaar proberen te slopen.

Verschijningsdatum 1960
Uitgeverij Querido
http://www.hellahaassemuseum.nl/
1-5 sterren: ****

fragment

Vormeloos en gedrochtelijk was die schaduw in de vroege middag, maar toch die van een mens: het hoofd, de uitstulpingen van schouders en handen even bewegend. Die donkere vlek op de grond, die vorm uit niet-licht die aan Reiner zijn bestaan ontleende, scheen Marta plotseling wezenlijker aanwezig dan de Reinier van vlees en bloed. De schaduw leek een slak die zijn huis torst, een week, gedrongen wezen, bedrukt door een last die hij niet af kan schudden.

De New York trilogie van Paul Auster: Broze stad, Schimmen en De gesloten kamer

2008-04-28T11:40:00.001+02:00

Deze boeken vormen samen een taalexperiment en filosofisch onderzoek naar de kenbaarheid van zowel de eigen identiteit als die van de ander.

Het onderzoeksmiddel lijkt eenvoudig: de hoofdpersoon werkt als detective aan een opdracht. Langzaam wordt de heldere situatie troebel, de protagonist belandt in de wurggreep van zijn pogingen zicht op de zaak te krijgen en raakt verstrikt in de val van zijn woekerende obsessie.
Hoe meer tijd er verstrijkt en hoe meer invalshoeken en hypothesen worden uitgedacht voor de juiste kijk op de situatie, hoe ongerijmder de verhouding werkelijkheid en fantasie, hoe ongrijpbaarder de status van de mens. Een aantal literaire werken lijkt aanknopingspunten te bieden.

Auster (1947) biedt een fantastisch spel voor de geest. Het zijn drie spannende verhalen met zoveel gelaagdheid als je maar aankunt.

verschijningsdata resp. 1985, 1986 en 1986
Uitgeverij De Arbeiderspers
The New York Trilogy by Faber & Faber publishers
1-5 sterren: *****

fragment

En nu, na het voorval met de gemaskerde man en de beletselen die zich daarna hebben voorgedaan, weet Blauw niet meer wat hij ervan denken moet. Het lijkt hem heel aannemelijk dat hij zelf ook in de gaten wordt gehouden, op dezelfde manier geobserveerd wordt als hij Zwart geobserveerd heeft. Als de zaak er zo voor staat is hij helemaal niet vrij geweest. Dan heeft hij van begin af aan tussen twee vuren gezeten en vooruit noch achteruit gekund. Gek genoeg doet deze gedachte hem denken aan een paar zinnen in Walden, en omdat hij er bijna zeker van is dat hij ze heeft overgeschreven zoekt hij in zijn schrift om te kijken hoe ze precies luiden. We zijn niet waar we zijn, vindt hij, maar in een valse toestand. Door een gebrek in onze natuur veronderstellen we een situatie en plaatsen onszelf daar in, en dan bevinden we ons in twee situaties tegelijk en is het dubbel zo moeilijk om eruit te komen. Dat snijdt volgens Blauw hout, en hoewel hij een beetje bang begint te worden, denkt hij dat het misschien nog niet te laat is om er iets aan te doen.

Arme mensen van Dostojewski

2008-04-21T20:15:00.001+02:00

Dostojewski's debuut uit 1845. Makar Dewoesjkin en Warwara Aleksejewna wonen tegenover elkaar, beide bij een hospita in een klein klam kamertje. Zij onderhouden contact door elkaar lange brieven te schrijven, waarin ze verslag doen van hun dromen en dagelijks leven. Ze zijn veel papier kwijt aan de verontschuldigingen die ze maken voor hun heden.

Dostojewski (1821-1881) weet in dit intieme lyrische portret een volkomen realistische wereld te verbeelden, waarin tegelijkertijd sterk getwijfeld moet worden aan het realiteitsbesef van vooral Makar, die zijn leven van armoede, geldgebrek, eenzaamheid en kwaaltjes draaglijk houdt door te romantiseren, overdreven relativeren en reikhalzend uit te zien naar een rooskleuriger toekomst.

Uitgeverij Van Oorschot
1-5 sterren: ****

fragment

Ik ben niet boos, liefje, alleen erger ik me verschrikkelijk als ik eraan denk hoe jubelend en dom ik je de vorige keer geschreven heb. Maar ook vandaag weer ging ik naar mijn werk met mijn neus in de wind en een licht gevoel om het hart. Zonder enige aanleiding voelde ik mij in zo’n feestelijke stemming! Vol ijver ging ik aan het werk – maar wat bleef er van die stemming over? Toen ik om me heen keek, was alles weer zoals altijd: grauw en nuchter. Dezelfde inktvlekken, dezelfde tafels en papieren, en ook ik was dezelfde, precies dezelfde die ik vroeger was, - wat waren er ook voor redenen Pegasus erbij te halen?

gedicht

2008-04-13T13:41:00.001+02:00

Slierterig haar slingert
rond de goedkope bril
op de forse neus
boven de fletse smalle lippen
om het groezelig gebit.

De ronde robuuste romp
torst de vatsige tieten hangend
over de slappe buik
aan de achterkant winderige billen.

Vlezige plompe benen,
ontsierd door x-vorm en spataderlijn,
steunen op brede platvoeten,
de nagels matgeel.

Zo stampt ze door haar vale dagen:
het lelijke wijf.

Ilja Hijink
beeld: detail uit houtsnede van Die Langheimer

Atmospheres; architectural environments – surrounding objects van Peter Zumthor

2008-04-06T20:56:00.001+02:00

Inleiding
De Zwitserse architect Zumthor (1943) ontwerpt fascinerende gebouwen en is een meester in het toepassen en combineren van materialen. Hij beoogt geen vluchtig piek effect, maar wil de gebruikers van een gebouw zich op hun gemak laten voelen, waarbij het gebouw de ervaring opwekt en stimuleert in plaats van eenduidig stuurt.
Ik bezocht de Bruder Klaus kapel in Mechernich en het Kolumba museum in Keulen, beide zeer uitgesproken onconventionele gebouwen met eigengereide details. Het geheel is tot in perfectie afgewerkt.

Het boek
Atmospheres is een beeldschoon vormgegeven boek met een strakke indeling; op de linkerbladzijde een afbeelding die de tekst op de rechterpagina direct of indirect illustreert. De levendige tekst is de weergave van een lezing.

Waardoor raakt een gebouw je? Door een bepaalde atmosfeer. En waaruit bestaat een atmosfeer? Welke aspecten spelen een rol bij de beleving van een gebouw? Zijn visie en passie doet hij zonder vaktermen uit de doeken en is aantrekkelijk voor niet ingewijden alsook belangwekkend voor vakmensen die in Atmospheres teruggevoerd worden tot de kern van Zumthor’s architectuur.

Birkhäuser Verlag 2006
1-5 sterren: ****

fragment

Materials react with one another and have their radiance, so that the material composition gives rise to something unique. Material is endless. Take a stone: you can saw it, grind it, drill it, split it, or polish it – it will become a different thing each time. Then take tiny amounts of the same stone, or huge amounts, and it will turn into something else again. Then hold it up to the light – different again. There are a thousand different possibilities in one material alone. This is the kind of work I love, and the longer I do it the more mysterious it seems to become.

foto Ilja: wand en open dak Bruder Klaus kapel

The fortresss of solitude van Jonathan Lethem

2008-03-28T12:01:00.001+01:00

Geweldig verhaal over de twee met horten en stoten opgroeiende jongens Dylan en Mingus in het zwarte Brooklyn van de jaren zeventig. Met een onstuitbaar energiek enthousiasme wordt de vertelling gestut en omkleed met de culturele geschiedenis van die tijd: soul, slang, tagging, de opkomst van hiphop, strips, experimentele kunst.

De onnavolgbare kwaliteit van het eerste deel wordt niet gehaald in het korte tweede (wel als je van cd boekjes houdt) en derde deel van het boek. Hier zet Lethem (1964) de onderwerpen meer in perspectief. Hij was beter op dreef in deel één, waar hij de wondere en wrede wereld vanuit het perspectief van de ontvankelijke en onbevooroordeelde Dylan tevoorschijn toverde.

Faber and Faber publishers 2003
1-5 sterren: *****

fragment

“Check out the white boys, man, think they bad.”
“What you write, white boy?”
The white kid with the marker is silent, shoulders bunched against the harassers, but with a certain plodding integrity he finishes marking his tag on Underberg’s wall, in the small space he’s found between larger, spray-painted throw-ups.
“Whazzat say? Art? A-R-T?”
“Dude’s tag is Art, man. That’s wack.”
“Your name Arturo, dude? You don’t look Puerto Rican to me.”
“Shut up man, leave the guy alone.”
“ He’s a toy.”
“Leave him alone, man.”
“I’m not messin’ with the dude, yo, I just want to see what he’s writin’. You with a crew, Art?”
Question’s rhetorical: What white kid could be with a crew? For that matter, what self-respecting crew could contain a white dude, let alone a small, ferrety white dude like this one, let alone two white dudes? Not to mention two like these, beginning to cower instinctively against Underberg’s wall in a manner in which negotiating the halls and schoolyard in adjacent streets of Intermediate School 293 had tutored them.
Ritualized cringes buried millimeter-deep in the psyches of the two white kids, mock-asthmatic seizures and other forms of beseeching, are ready to surface when the nearest thing to a crew these guys could ever hope for pops back out of the showroom with a fresh-purchased bottle of Garvey Violet: Mingus Rude.
Mingus’s assessment of the situation is so instantaneous and smooth his remark seems to emerge from his mouth even as he himself emerges from Underberg’s, while at the same time he slips the bottle of ink into the fat thigh pocket of his military-surplus pants. He doesn’t address the four black kids who are tightening the lasso of themselves around Arthur Lomb and Dylan Ebdus, instead speaks as if all but Arthur en Dylan are invisble, his tone one of annoyance.
“Fuck you doin’, Art man? I tole you them other dudes are waiting for us. Ain’t time to be foolin’ around here, man, we got to go.”
A reference to other dudes is magic. The lasso slackens. Arthur and Dylan nod obediently to Mingus, duck their heads, eyes cast down on the sidewalk as they follow him.
The three escape together, leaving the Underberg’s pavement to other confrontations.

Vlinders in een duikerpak van Jean-Dominique Bauby

2008-03-18T22:50:00.001+01:00

De aanleiding
In de bioscoop draaide onlangs de film The diving bell and the butterfly van de kunstenaar en regisseur Julian Schnabel. De openingsscène is briljant: de camera registreert het blikveld van de hoofdpersoon Jean-Dominique. Hij ontwaakt net uit een coma.

De film is een beeldschoon en indringend portret van een markante persoonlijkheid die na een beroerte lijdt aan het locked-in syndroom: “de patiënt, van top tot teen verlamd, zit in zichzelf opgesloten, maar kan nog wel denken en als enige communicatiemiddel met zijn linkerooglid knipperen.”

In zijn verwrongen heden brengt hij zijn nieuwste plan ten uitvoer: het dicteren van een manuscript. Zijn assistente Claude noemt de letters van het alfabet in volgorde van Franse frequentie, hij knipoogt bij de juiste letter. E S A R I N T U L O M D P C F B V H G J Q Z Y X K W.

Het boek
Vlinders in een duikerpak is een literaire parel. Het ego-document is heftig, maar met de juiste afstand en luchtigheid geschreven. Het is grappig, fantasierijk en gevuld met toepasselijke literaire verwijzingen.

De korte hoofdstukken zijn stuk voor stuk bijzondere verhalen die samen een beeld geven van het leven van Jean-Dominique (1952-1997), de hoofdredacteur van de Franse Elle. Lichamelijk gekluisterd, laat hij zijn gedachten wijdvertakt bruisen. Wat een geluk dat hij die deelt.

verschijningsdatum 1997
Uitgeverij Cargo
1-5 sterren: *****

fragment

Nu ontwikkel ik de kunst om herinneringen te laten sudderen. Je kunt op elk tijdstip van de dag aan tafel, zonder ingewikkeld te doen. Als dat in een restaurant is hoef je niet te reserveren. Als ik zelf kook is het altijd gelukt. De boeuf bourgignon is sappig, de aspic rond het rundvlees is helder en de abrikozentaart is precies zuur genoeg. Afhankelijk van mijn stemming trakteer ik mezelf op een dozijn slakken, zuurkool met worst en spek en een fles goudkleurige gewürztraminer van ‘late oogst’, of ik geniet van een eenvoudig zachtgekookt ei met reepjes brood en gezouten boter. Wat een genot! ...
Ook respecteer ik nauwgezet het ritme van de seizoenen. Op het moment verfris ik mijn papillen met meloen en rood fruit. Oesters en wild zijn voor het najaar, als ik er dan nog zin in heb, want ik word gematigder, om niet te zeggen ascetisch. In het begin van mijn lange onthouding dreef het gemis me voortdurend tot bezoekjes aan mijn denkbeeldige provisiekast. Ik had een ziekelijke vraatzucht. Tegenwoordig kan ik bijna genoegen nemen met de ambachtelijke, in zijn netje gesnoerde worst die altijd in een hoekje van mijn gedachten hangt.

De pianoman van Bernlef

2008-03-12T08:17:00.001+01:00

De novelle handelt over de werking van taal als communicatiemiddel. Niet iedereen is even bedreven in het bedenken, zenden en ontvangen van berichten. Ook niet iedereen gaat handig om met mensen die afwijken van de formele en stilzwijgende codes rondom gespreksvoering.

Het thema is bernleffiaans uitgewerkt in compacte zinnen die de introverte hoofdpersoon Thomas Boender van A naar B brengen. Het is een wonderlijke reis naar een passende bestemming.

Gebonden uitgave van de CPNB: boekenweekgeschenk 2008
1-5 sterren: **

fragment

Eigenlijk was hij niemand of op weg om niemand te worden. Wellicht gunden ze hem dat niet.

Masjenka van Vladimir Nabokov

2008-03-05T16:18:00.001+01:00

Herinneringen aan romances uit voorbije jaren,
herinneringen aan een voorbije liefde.
Poesjkin

Nabokov: “Masjenka was mijn eerste roman, waaraan ik begon in Berlijn, kort na mijn huwelijk in het voorjaar van 1925. ... De algemeen bekende neiging van de beginneling om zijn eigen privacy te grabbel te gooien door zichzelf in zijn eerste roman te introduceren, moet niet zozeer toegeschreven worden aan een kant en klaar thema als wel aan de opluchting van het zichzelf kwijtraken alvorens over te gaan tot betere dingen. ... Lezers van mijn Speak, memory zullen zeker bepaalde overeenkomsten constateren tussen mijn herinneringen en die van Ganin.”

Masjenka handelt over het migrantenleven. In een troosteloos pension in Berlijn wonen zeven verloren Russische schimmen.
Ondanks de losse opzet van het verhaal grijpt iedere zin je, maakt je deelgenoot van het heden en verleden van Ganin, Sergejewitsj en de anderen. De stemmige dialogen verraden de onderlinge verhoudingen en de stemmingen van heimwee, (zelf)verwijt en hoop. Zij contrasteren zwaar met het rijke taalgebruik van de alleswetende verteller. Zijn woorden hellen over naar poëzie, dankzij prachtige beeldende vergelijkingen en objecten die worden versierd met originele eigenschappen.

Nabokov (1899-1977) is een ware taalvirtuoos. Zijn boeken vormen geen kant en klare verhalen, maar zetten de lezer aan het werk met de vragen die het opwerpt. Zoals in dit knappe debuut: Waartoe dient de herinnering?

Uitgeverij De Bezige Bij
1-5 sterren: *****

fragment

Naakt, met zijn koude handen plat tegen elkaar tussen zijn knieën, zat hij maandagochtend een hele tijd te gruwen bij de gedachte dat er vandaag weer een nieuwe dag was en dat hij sokken, broek en overhemd zou moeten aantrekken – al die ellendige, van zweet en stof doordrenkte kleren – en daarna dacht hij aan een circuspoedel, die er in mensenkleren altijd zo vreselijk, zo walglijk zielig uitziet.

Normale dagen van Esther Gerritsen

2008-02-25T11:11:00.001+01:00

Er bestaat een bepaalde typische Nederlandse schrijfwijze: saai realistisch: literatuur als tl-licht. Niet direct mijn favoriete stijl, maar aangezien dit boek zich grotendeels afspeelt op een boerderij waar de bewoners vast niet aan sfeerverlichting doen, is het toepasselijk.

Lucie voelde zich altijd een buitenbeentje bij haar opa en oma. Als ze gaat studeren en werken in de grote stad merkt ze dat ze nog altijd een buitenstaander is. Haar houding en egocentrische verwachtingen zijn hier mogelijk eerder debet aan dan haar omgeving die ze vol verwijten aanschouwt.

De psychologische roman volgt de mentale stappen die Lucie zet als ze geconfronteerd wordt met een grote gebeurtenis. De kracht van het boek zit in de tegenstelling tussen de gedachten van Lucie die zwalken tussen logica en vastgekoekte vooroordelen versus de ongekunstelde pragmatiek van haar boerenfamilie.
Normale dagen is een sterke en goed geconstrueerde ontwikkelingsroman, maar wel een boek waarvoor je in de stemming moet zijn.

Uitgeverij De Geus 2005
1-5 sterren: ***

fragment

‘Ik schrijf een toneelstuk’, zei ze. Keek de kring rond. Ving de blik van ome Gert.
‘Oh ja?’vroeg hij.
‘Over Timothy McVeigh.’Het bleef stil. Ome Gert knikte. Ze wachtte. Maar niemand vroeg wie Timothy McVeigh was, en toen bleek tante Mies dus een nieuwe bril te hebben. Haar eigen man, ome Free, wees hun erop.
‘Mies hè een nije bril.’ Onmiddellijk kabaal. Ze doken met z’n allen op het onderwerp. Bespraken enthousiast het montuur en de prijs en of er een apart leesgedeelte in zat of niet.

Klaaglied van een voorhuid door Shalom Auslander

2008-02-18T11:13:00.001+01:00

Auslander toont zijn gefrustreerde leven als orthodoxe jood. Hij levert strijd tegen God en keppeldragers over alles wat volgens de verstikkende geboden verboden en niet koosjer is. Jaar in jaar uit varieert Auslander zijn pogingen om onder het zwaar drukkende juk van de allesziende en alleswetende gruwelgod en zijn dienende ouders uit te komen: rebellie, vluchtgedrag, herstelwerkzaamheden. De klaagzangen van Auslander zijn uitgekiend uitvergroot erg grappig.

De onzalige bekentenissen zijn in volle vaart in een directe stijl neergeschreven: God zit Auslander nog altijd op de hielen en heeft oneindig veel wegen om hem ogenblikkelijk te vermorzelen met zijn toorn.

Ondanks alle humor is Klaaglied van een voorhuid ook een realistisch boek dat venijnig het leed weergeeft dat van generatie op generatie in stand gehouden wordt.

verschijningsdatum 2007
Uitgeverij Meulenhoff
1-5 sterren: ****

fragment

Ik was ziek. Ik was aangetast. Ik was een crimineel. Is was een sodomiet, een Amoriet, een Hettiet, een Siniet, een Heviet. Ik was Kaïn. Ik was Esau. Ik was Lots vrouw. Ik vroeg me af waarom God zo lang wachtte om me te straffen, om me onder een bus te gooien met een zak vol Slim Jims, om me een hartaanval te geven halverwege een chocoladekoek, en als ik dacht dat Hij het deed – als ik een stekende pijn op de borst voelde (hartaanval) of een scherpe steek in mijn hoofd (hersenbloeding) – rende ik naar de badkamer en stak mijn vinger in mijn keel om de zonden die ik al had doorgeslikt op te geven, brakend en kokhalzend en hopend dat God deze avond Zeer Vergevingsgezind was, of tenminste Een Beetje Vergevingsgezind, of misschien gewoon Ietwat Verontschuldigend. Daarna ging ik naar mijn slaapkamer, sloeg mezelf met mijn vuisten in mijn maag en wiegde heen en weer op de rand van het bed met een zak kaascornuco’s in mijn armen die ik heel erg graag, heel erg graag niet wilde opeten.

You don’t love me yet van Jonathan Lethem

2008-02-12T22:38:00.001+01:00

(Schijnbaar?) weinigzeggende roman over de jonge, hippe, zuipende slet en bassiste Lucinda.

Lethem (1964) kan prachtig schrijven, de geënsceneerde wereld van het boek is tastbaar: in een kleurrijke, zomerse, Amerikaanse omgeving voeren de spelers hun toneelstuk op. De toon blijft bij tij en tumult lichtvoetig, de dialogen scherp en besprenkeld met humor. De bijzondere personages werken op je lachspieren, zoals de zanger van de band die een depressieve kangaroe wil redden en daarom kidnapt. Eenmaal in zijn badkamer gaat ze er niet echt op vooruit, de badkamer uiteraard ook niet.

Voor een goede roman zijn deze kwaliteiten niet voldoende, het verhaal blijft flinterdun, mogelijk met opzet als postmoderne of generatie X uitloper, een techniek die eenmaal bekend mij niet snel meer boeit. Echt jammer dat de geweldige uitwerking geen inhoud met meer lading treft.

Faber and Faber publishers 2007
1-5 sterren: **

fragment

“We were only one another’s atronaut food.”
“What’s atronaut food?”
“You know, stuff in little packets that you keep lying on the shelf. Everyone has some lying around. The people you imagine you might be with but you know you never really will be. The people who if you’re in a couple but you’re a little bored or restless you meet them for coffee a lot and the other half of your couple isn’t really thrilled about it. Or if you’re single, they’re the people you’re keeping on a mental list just so you don’t feel like there aren’t any possibilities. Friends who are almost more than friends but really, they’re just friends. Astronaut food, bombshelter provisions. If you were ever going to have anything with them it would have happened already. Sometimes you even fall into bed with them, but it doesn’t count for much. It’s always a mistake to try to get any nourishment out of that stuff. But not a big mistake. That’s the beautiful part, how the stakes are so low.”

Gedichtendag

2008-01-31T10:21:00.001+01:00

Neigen

Persoon ter aanbidding
zelf door ascese, buiten aards gebruik, verhuisd
nu als vastgelegd materiaal
ter navolging voor de vragende zieltjes

van wie het binnenhuis
wegens zuinig verbruik slecht sluit
zodat de toestromende tocht
verkoud
aldus vertraagt de werking van het inwendige
impulsverkeer
nieuwe ritmen, vitaal teken, ontklinken

bovenhuis nu gesloten
vragende zieltjes geven zich over
aan Persoon ter aanbidding

Ilja Hijink

beeld: Reinoud van Vught

De ontdekking van de literatuur; samenstelling en inleiding door Joost Zwagerman

2008-01-24T23:23:00.001+01:00

Wat drijft schrijvers? Wat fascineert ze? Welke ideeën hebben ze over hun eigen en andermans werk? Interviews waar dit soort vragen aan bod komen worden sinds 1953 gepubliceerd in de het Amerikaanse literaire tijdschrift The Paris Review.

Zwagerman (1963) heeft twintig gesprekken met Amerikaanse auteurs uitgekozen met onder andere Burroughs, Capote, Hemingway, Mailer, Kerouac, Updike, Vonnegut, Roth, Sontag en Auster. Geen pietlutvragen over lievelingskleuren, maar gedegen, oprechte en spannende journalistiek.

Puur genieten.

Uitgeverij De Bezige Bij 2007
http://www.parisreview.com/
1-5 sterren: *****

fragment, Hemingway geïnterviewd door George Plimpton in 1958.

Hoeveel afstand moet u tot een ervaring hebben voor u er in fictionele termen over kan schrijven? Over dat vliegtuigongeluk waar u in Afrika bij betrokken was , bijvoorbeeld?
- ... Het is voor een schrijver zeker waardevol om neer te storten in een brandend vliegtuig. Dan leert hij bepaalde belangrijke dingen heel snel. Of hij daar ook wat aan zal hebben, hangt ervan af of hij het overleeft...

Cradle to cradle // afval = voedsel van Braungart en McDonough

2008-01-19T19:52:00.001+01:00

Afval = voedsel geeft een visie op milieubesparing. Niet vanuit een negatief standpunt dat schuldgevoelens bij mensen aanwakkert en aanstuurt op consuminderen. Mensen willen toch altijd meer. Daarom baseren Braungart en McDonough hun ideeën op het drievoudige uitgangspunt economie / ecologie / equity (rechtvaardigheid).

Er staan boeiende voorbeelden in van hoe de consument niet meer gezien wordt als de eindgebruiker, maar als een tijdelijke gebruiker.

voorbeeld
Een boek nu: het papier is gemaakt van bomen en is gebleekt met chloor, de letters bestaan uit giftige inkt en het omslag bevat vaak zware metalen.
Optie voor een boek: gemaakt van oneindig recyclebare polymeren, een kunststof. De letters zijn van een niet giftige inkt, die bij recycling wordt opgevangen en hergebruikt, de omslag is van een zwaarder kwaliteit polymeer. (de Amerikaanse editie)

Veel oplossingen in het boek vergen aanpassingen die niet eenvoudig inpasbaar zijn. Veel mensen zijn lui en letten bijvoorbeeld niet op of en hoe afval gescheiden moet worden. Veel voorgestelde besparende maatregelen vergen veel (bedrijfs)ruimte, die lang niet overal (betaalbaar) voorhanden is. Zo zijn er meer haken en ogen in details en opzet te vinden.

Toch maakt dit boek mij razend enthousiast. Braungart en McDonough geven bedrijven handgrepen om onder hun eigen primaire voorwaarde, winst maken, een nieuwe weg in te slaan, waarbij er minder grondstoffen en energie nodig zijn en de consument een duurzaam en gezonder product aangeboden krijgt.

verschijningsdatum 2002
Uitgeverij Search knowledge / Scriptum

Zo was het; een Italiaanse familie in Auschwitz van Piera Sonnino

2008-01-08T21:52:00.001+01:00

De enige overlevende van een joods gezin van acht leden beschrijft hoe haar familie langzaam en lijdzaam verstrikt raakt in een ongelukkig samengaan van eigenschappen en omstandigheden. Tijdens de opmars van het fascisme hebben zij te kampen met armoede, die ze op waardige wijze proberen te verhullen, maar daardoor raken ze in een sociaal isolement. Zij worden verder afgezonderd van de maatschappij door de in 1938 ingestelde rassenwetten, die de joden degraderen tot ‘ondermensen’.
Na meerdere vluchtpogingen en onderduikadressen wordt het gezin verlinkt, opgepakt en op transport gezet. Het verslag dat dan volgt is een onvoorstelbare verschrikking.

Sonnino (1922) heeft haar relaas opgetekend 15 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog.
Haar drama is ingetogen maar dringend en zelfs literair verwoord. Daarbij plaatst ze het lot van haar familie en geloofsgenoten op een ragfijne ondergrond van historische, economische, politieke en ethische pijlers.

Het nawoord van een mij onbekende man is bijster zwak: langdradig en deels nutteloos voor Nederlandse lezers. De voetnoten bij het verhaal zelf zijn verhelderend, maar soms ook tenenkrommend irrelevant.

Uitgeverij Atheneum-Polak & Van Gennep 2004
1-5 sterren: ****

fragment

Een paar dagen later deed het gerucht de ronde dat we de dag daarop zouden vertrekken. In het holst van de nacht werden we gewekt voor het appèl. We stonden opgesteld op een kale plek en terwijl de rode vlammen uit de schoorsteen ons tot een obsessie werden, was elk ander licht uitgebannen door een dreigende duisternis. Om de kou te weerstaan trachtten we te vluchten in de vreemdste, de waanzinnigste gedachten. Maar de vrieskou drong ons onder de huid, in het vlees, en drukte zwaar op het brein. Ten slotte kregen we bevel op te trekken. Achter elkaar liepen we door de duisternis, zonder te weten waar we heen werden gedreven. De grauwe dageraad trof ons aan terwijl we in de rij naast een trein stonden.

Dagboek van een poes door Remco Campert

2007-12-17T11:29:00.001+01:00

Vermakelijke novelle over de belevenissen van een poes die met de naam Poef zit opgezadeld. Poef observeert zijn huisgenoten en heeft het druk met de katten in de buurt.

Uitgeverij De Bezige Bij 2007
1-5 sterren: **

http://nl.youtube.com/watch?v=Uabg5Y8aa5g
Jiskefet doet Campert

fragment

De meeste tweebenigen die in het huis waarin ik met Bril en Rok woon over de vloer komen bezitten geen staart.
Ik zeg ‘de meeste’, want ik heb er weleens een gezien die wel een staart had. Die staart zat vast aan zijn hoofd en dat is een rare plek voor een staart. Hond (zijn naam zij gezegend) ging in dit geval slordig te werk bij het bevestigen van het aanhangsel.
Rok zei dat ze het ‘geen gezicht’ vond en drong aan op afknipping. Tweebenigen kunnen erg wreed zijn. Mij zouden ze het niet moeten lappen.
...
Ik kan me niet voorstellen hoe het is om te leven zonder staart. Het is zo kaal zonder staart. En dan heb ik het nog niet eens over de handigheid ervan.
Soms kijken tweebenigen treurig voor zich uit. Ik denk dat ze dan hun staart missen. Ze voelen dat er bij hen iets ontbreekt vanachter.

De dood van een monnik van Alon Hilu

2007-12-09T22:36:00.002+01:00

De hoofdpersoon Aslan werkt zich onophoudelijk in de nesten, doordat zijn zwakke karakter hem overheerst. Wat begint als een luchtige vermakelijke klucht, zwelt aan tot een tragikomedie van buitenproportionele omvang wanneer Aslan verzeilt raakt op het pad van verraad en kwaadaardigheid.

De schrijver (1972) van deze historische roman over het Bloedsprookje van Damascus bindt en vermaakt de lezer met zijn statige en tegelijkertijd zwierige en poëtische taalgebruik.

Centraal non-fictief thema is een valse beschuldiging die leidt tot zware ontberingen voor de laag in aanzien staande joden in de gemeenschap. Een prominent en sensueel opgetekend fictief thema is homoseksualiteit, in het Syrië van 1840 -stinkend naar een verstikkende vroomheid- spannend en streng verboden.

verschijningsdatum 2004
Uitgeverij Ambo
1-5 sterren: ***

fragment

Aslan wist dat de soldaten voor hem kwamen, om zijn hoofd met een geslepen bijl te kappen, en hij had maar één wens: dat de dood hem op slag en pijnloos zou vellen, een flits die met het leven zou beginnen en met het niets zou eindigen, en hij kleedde zich snel en met trillende handen aan, hij zou de dood met opgeheven hoofd tegemoetgaan, laat er maar een einde komen aan dit vreemde en onbegrijpelijke hoofdstuk uit zijn leven, hij zou de lijdensweg naar de dood afleggen zonder om te kijken naar zijn ongenaakbare familie, zonder ook maar één blik te werpen op zijn hardvochtige vader, zijn verraderlijke moeder, zijn gemene broer en zus, noch op die beul van een echtgenote, hij zou zich slaapwandelend naar het gevang begeven en eenmaal dood, door wurging of door het breken van zijn nek of door een steek in zijn hart, zou dit alles ophouden, er zou geen geest zijn die opstijgt, geen vagevuur, noch hemelse zaligheid, maar slechts een lang, eeuwig niets, een zwarte, geruisloze stilte, en dan zou ook dat secreet dat in zijn gebeente huisde verdwijnen, ingekapseld in de omgewoelde aarde.

De vliegeraar van Hosseini

2007-11-27T22:09:00.001+01:00

Hosseini (1965) mikt op de emoties van de lezer. Die weet hij op te wekken in het ontroerende ik-verhaal van Amir, die in Kabul opgroeit met zijn vriendje Hassan. De vriendschap lijdt, ondanks de wijze vermaningen van Amirs vader, onder de frictie tussen hun bevolkingsgroepen, respectievelijk de bevoorrechte Pashtun (vnl. soennitische moslims) en de gediscrimineerde Hazara (vnl. sjiïetische moslims). Als in 1979 de automie van Afghanistan op haar einde loopt, verandert het leven van alle inwoners drastisch.

Ondanks dat de roman meeslepend is, sluit ik me niet aan bij de jubelende recensies. Het zwakke punt van De vliegeraar is dat de schrijver te veel wil vertellen over Afghanistan, de aard van de inwoners, het lot van de vluchtelingen en de omwentelingen van de regimes.
Alle scènes die hij hiervoor heeft uitgedacht vormen samen uiteindelijk geen geloofwaardig geheel, omdat ze op te toevallige wijze aan elkaar geknoopt zijn.

Wel bereikt deze ene schrijver dat zijn miljoenenpubliek meer inzicht heeft in de complexe problematiek van Afghanistan, dat door de navo-missie tegen de taliban en voor wederopbouw, zoveel in het nieuws is.

publicatie in 2003: The kite runner
Uitgeverij De Bezige Bij
1-5 sterren: **

fragment

Die avond schreef ik mijn eerste korte verhaal. Het kostte me een halfuur. Het was een somber verhaal over een man die een toverschaal vindt en erachter komt dat als zijn tranen daarin vallen ze in parels veranderen. Maar al was hij dan altijd arm geweest, hij was een gelukkig man en plengde vrijwel nooit een traan. Hij ging dus op zoek naar manieren om zichzelf treurig te maken zodat hij van zijn tranen rijk zou worden. En naarmate de parels zich opstapelden groeide zijn hebzucht. Het verhaal eindigde ermee dat de man op een berg parels zit, een mes in zijn hand, hulpeloos tranen plengend in de schaal, met het lijk van zijn vermoorde vrouw in zijn armen.

Platform; midden in de wereld van Michel Houellebecq

2007-11-19T22:38:00.001+01:00

Qua verhaalontwikkeling heeft Platform veel weg van Elementaire deeltjes en het is wederom een verontrustend en ijzersterk boek. De personages gaan aan de slag met het opzetten van een nieuwe vakantie-formule: intiem toerisme.

Houellebecq's (1958) verhaal is als een menselijk experiment en in dat verhaal verweeft hij, zonder gekunsteld te worden of ergens te vervelen, reisbeschrijvingen met economische theorieën met porno met sociologische beschouwingen met seks.

Opvallend is het omslagpunt in de roman. De protagonist Michel is aanvankelijk een onopvallende onaantrekkelijke eenling, maar dan vat bij moed en blijkt een scherpe geest die zich makkelijk en succesvol beweegt in de wereld. Een vrij radicale metamorfose met liefde als katalysator, in het oeuvre van Houellebecq een bij uitzondering positief element. Er lijken dus uitwegen te zijn uit de botte samenleving die bestendiger zijn dan een goed uitgevoerde blow job.

verschijningsdatum 2001
Uitgeverij De Arbeiderspers
1-5 sterren: ****

fragment

Waarmee kan God worden vergeleken? Allereerst natuurlijk met het poesje van een vrouw; maar ook, misschien, met de stoom van een Turks bad. In ieder geval met iets waarin de geest zich kan verwezenlijken omdat het lichaam is verzadigd met tevredenheid en genot, en omdat elk gevoel van onbehagen is uitgebannen.

Extaze; een boek van geluk van Louis Couperus

2007-11-11T14:02:00.001+01:00

Couperus (1863-1923) schrijft over de dromerige en sensitieve Cecile die als jonge en knappe weduwe verblijft in haar fraai ingerichte Haagse villa.
Bij uitzondering accepteert zij een uitnodiging voor een visite. Daar ontmoet zij de sportieve Quaerts. Hij staat haar tegen vanwege zijn wereldsheid en er doen geruchten de ronde over zijn heimelijke avonturen. Na een onaangekondigd bezoek aan haar, laat hij haar gedachten niet meer los.

Het verhaal is opgetekend in de Nederlandse taal van het einde van de 19-e eeuw en verfraaid in de kenmerkende lyrische stijl van Couperus: geëxalteerd, gedetailleerd en fijngevoelig. Centraal staat het dilemma van de tegenstrijdige gevoelens van de ziel en de zinnelijkheid.

verschenen in 1892
Veen uitgevers
1-5 sterren: ***

fragment

En het was hem geen gedroom of verzinsel; de werkelijkheid was hem het Geluk, dat gekomen was, terwijl de wereld afstierf; het Geluk dat ijl was, niet te zien en niet aan te raken, gekomen als het was uit de Liefde, die alleen is sympathie, in kalmte en zonder hartstocht, de Liefde, die loùter is en slechts is om zichzelve, zonder bijgedachte van iets te nemen, zelfs niet van iets te geven, de liefde der goden, die is de ziel der Liefde zelve. Hoog voelde hij zich: de gelijke der illuzie, die hij zag in haar, die ze wezen wilde om hem, die hij nu óok zien bleef in haar, zonder twijfel. Want hij kon niet weten, dat wat hem zóo het Geluk gaf –zijne illuzie,- zoo volkomen en zóo kristalhelder, iets van leed zoû zijn voor haar; hij kon op dit oogenblik zonder zonde niet doordringen in de waarheid der wet, die wil het evenwicht, die wegneemt aan de eene wat zij den andere biedt en die het Geluk geeft met het Leed samen; hij kon niet weten, dat zoo het Geluk was aan hem, aan haar was de smart, de smart, dat ze zich moest voordoen en hem bedriegen om hèm; de smart, dat zij het aardsche wilde, dat zij het aardsche miste, dat zij smachtte naar het aardsche...! En nog minder kon hij weten, dat, niettegenstaande dit alles, toch deze wellust was in hare smart: te lijden door hem, te lijden voor hem, kon hij weten, dat geheel hare smart wellust was.

Aan Chesil Beach van Ian McEwan

2007-10-24T17:29:00.001+02:00

Aan Chesil Beach is een ingetogen vertelling. De tijdgeest van begin jaren zestig in Engeland staat centraal, de seksuele revolutie heeft nog niet plaatsgevonden en eigengereid gedrag was nog niet in de mode.

Edward en Florence beleven de uren voor hun eerste huwelijksnacht. Hij heeft wat verhalen van zijn vrienden als bagage, zij een handleiding voor jonge bruiden waarvan ze bij de lezing van woorden als slijmvlies en penetratie al misselijk wordt. Lust en verlangens plagen de één, angsten beklemmen de ander.

In verfijnd proza wordt de setting en ontwikkeling van beide levens weergegeven De beschreven gedachtewerelden van de hoofdpersonages zijn overtuigend. De lezer raakt zo betrokken bij de intieme sfeer van het verhaal.

Hoewel de samenleving nu meer open is, blijven de opgeroepen vragen herkenbaar. In hoeverre kun je innerlijke en culturele barrières aan de kant zetten voor elkaar? In welke mate is je gedrag echt vrij van conventies en belemmeringen op het moment dat je dat wilt?

verschijningsdatum 2007: On Chesil Beach
Uitgeverij De Harmonie
1-5 sterren: ****

fragment

Tussen Edward en Florence ging niets vlug. Belangrijke vorderingen, woordeloos verleende toestemmingen tot uitbreiding van wat hij mocht zien of strelen, werden alleen geleidelijk bereikt. De dag in oktober dat hij voor het eerst haar blote borsten zag, ging lang vooraf aan de dag dat hij ze aan mocht raken – 19 december. Hij kuste ze in februari, zij het niet haar tepels, die hij eenmaal met zijn lippen beroerde, in mei. Zij veroorloofde zich een nog grotere behoedzaamheid bij de verkenning van zíjn lichaam.

Slaughterhouse-five or The children’s crusade; a duty-dance with death van Kurt Vonnegut

2007-10-15T11:04:00.001+02:00

Kurt Vonnegut (1922-2007) wordt in de Tweede Wereldoorlog uitgezonden naar Europa. Hij verblijft als krijgsgevangene in Dresden, dat door de geallieerden met een vuurstorm vernietigd wordt. Terug in Amerika waagt de auteur -tig pogingen om hierover een anti-oorlogsboek te schrijven.

Hoofdpersoon in Slaughterhouse-five is Billy Pilgrim, een in veel opzichten bijzonder en a-typisch figuur, zowel van karakter als in de dingen die hij in zijn leven (al dan niet) meemaakt, in a-chronologische volgorde, hét kenmerk een tijdreiziger.

Het verhaal is doordrenkt met ironische en satirische humor, een onmisbaar tegengif voor de rauwe kern: de zinloze en vaak willekeurige oorlogsdestructie, met Dresden als bruusk dieptepunt. Wonderwel samenhangend in het geheel is de filosofische levensbeschouwing van Billy, die hij ontleent aan bewoners van de planeet Tralfamadore.

Dit boek treft je recht in je hart en omsingelt je brein.

publicatie in 1969
Dell Publishing
1-5 sterren: *****

http://nl.youtube.com/watch?v=Uf6WQs1WnHg&NR=1
Vonnegut over zijn tijd in Dresden - incl. beelden van het bombardement

fragment

The naked Americans took their places under many showerheads along a white-tiled wall. There were no faucets they could control. They could only wait for whatever was coming. Their penises were shriveled and their balls were retracted. Reproduction was not the main business of the evening.

Aan de oevers van de Bosporus van Irfan Orga

2007-10-10T18:08:00.001+02:00

Orga (1908-1970) laat je ruiken aan en proeven van de heerlijke herinneringen aan zijn kindertijd in Istanbul, waarin hij het vrolijke middelpunt vormde van zijn welgestelde familie. Hij laat je kennismaken met zijn dierbaren door hen voor je ogen tevoorschijn te toveren met al hun uiterlijke en karakeristieke eigenaardigheden. Orga toont zijn familie in een decadent decorum vol kostbaar meubilair, heerlijk eten en bedienend personeel.

De idylle wordt verstoord door berichten van de oorlog in Europa. Enver Pasja, de minister van Oorlog, is vanwege gesloten allianties pro-Duits. De gevolgen van de inmenging van Turkije in de Eerste Wereldoorlog zijn desastreus voor de familie Orga. De vreugde en weelde gaan in rook op en wat rest is leed en schaarste.
Minutieus en met leedvermaak toont Orga zijn moeder en oma die nooit iets nuttigs deden en het plotseling zonder personeel, uitstapjes en theekransjes moeten stellen. Verbitterd vertelt hij over het langzaam wegvallen van zelfs de primaire levensbehoeften.

Orga vertelt zijn tragedie bevlogen en luchtig. De hoofdstukken hebben vaart door de beeldende en poëtische kwaliteit en dankzij de felle en directe dialogen.

Een gemis is dat de schrijver zich ver houdt van de historische en politieke ontwikkelingen die de vertrouwde (islamitische) wereld afbreken en na de chaos de moderne tijd inluiden. Hierdoor blijft de beschreven wereld klein. Daar waar Kader Abdolah in Het huis van de moskee de recente Iranese geschiedenis beschrijft aan de hand van de lotgevallen van een familie, past Orga zijn verhaal niet in een groter geheel. De schoonheid van het autobiografische verhaal maakt evenwel veel goed.

Oorspronkelijke titel: Portrait of a Turkish family (1950)

Uitgeverij Pandora

1-5 sterren: ****

Het plan voor volledige werkgelegenheid van Magnus Mills

2007-10-01T11:12:00.001+02:00

Boek met minimale en monotone inhoud: vrachtwagenchauffeurs die al jaren hun vaste rondes rijden in het plan voor volledige werkgelegenheid. Daar ziet Magnus Mills (1954) de humor wel van in en dat weet hij in iedere weergaloze zin door te laten sijpelen.

De tot micro proporties verkleinde wereld in het boek laat zien hoe veel mensen geroutineerd de levenscyclus afdraaien zonder eens een kritische noot te kraken. Dat is wel zo makkelijk. Als je eenmaal vragen stelt, is het einde zoek.

Dit verhaal leest heerlijk weg.

Uitgeverij Podium
In 2003 als The scheme for full employment verschenen bij HarperCollins Publishers
1-5 sterren: ****

Ash wednesday van Ethan Hawke

2007-09-25T21:00:00.001+02:00

Ik kocht het boek voor de onweerstaanbare omslag.
Binnenin: real american romance.

Jimmy
een macho screw-up die genoeg heeft van drinken, drugs en rondhangen, maar niet van zijn ’69 Chevy Nova 370 four-barrel with mag wheels and a dual exhaust, heeft spijt dat hij het heeft uitgemaakt met zijn vriendin. Hij wil haar terug en ziet hen samen in een meer volwassen setting en gelukkig worden in een meer verantwoordelijk leven.

Christy
heeft al eens een low-life als vriend gehad en twijfelt aan Jimmy’s vastberadenheid en wilskracht.

Prachtig weergegeven verhaal, geschreven vanuit een hoofdstuksgewijs wisselend perspectief, in een directe stijl met veel dialogen.
Hawke (1970) heeft oog voor details en gevoel voor humor en slapstick. Het verhaal is waarachtig en geloofwaardig met twee anti-helden vol van een scala aan emoties: geliefden die intens leven, dromen, plannen maken en meegesleurd worden met de realiteit die zich als een magneet aan hen vastklampt.

Uitgeverij Bloomsbury Publishing 2002

1-5 sterren: *****

fragment

“I don’t want to fuck around, so I’m just gonna do this.” I had the damn thing in my pocket, but my hands were freezing and I was having trouble getting it out.
We were standing in the freezing cold of this bus station parking lot. The wind whipped fragments of garbage across the asphalt. Empty bags of chips and newspapers were swirling everywhere. Behind us was the on-ramp to I-87. It was five-thirty in the afternoon, so rush-hour was still stinking up the air and creating a dull spitting rumble of engines all around us. There wasn’t too much hustle-bustle there at the station, just a few commuters running to the bus trying to keep their hats on. I didn’t have a hat on; neither did Christy. The point is we were both bitch cold, and my hands felt dead like clay. They didn’t have any blood in them. I was dying to get this puny thing out of my pocket. Christy was already just one moment away from being pissed off. She hates being cold or out in the open. She’s a very private person, and there’s something vulnerable about a parking lot that I knew she wouldn’t find appealing.
“Can we go inside, Jimmy?” Christy said, shivering. She had this expression like she was completely misinterpreting everything I was doing. She didn’t comprehend what I was up to at all.
“Nah, nah, nah, we’re not gonna go inside and do this whole business standing in front of some Coke machine. It’s too important for that.”
“This’ll just take a second. All right, look, I’m just gonna do this, OK?”
She nodded. The extreme temperature was making her eyes sharp and fierce, and she was looking at me as if she half anticipated I’d change into a frog.
BAM. CABLOOEY. WHOOSH. My mind went blank.
“I love you, and I don’t ever want to be without you.”
That was all I could remember to say. I needed to kick it up a notch.
Boy, she was looking at me hard. I felt like I was just a rib cage barely holding on to a collection of churning and gurgling organs.
“Here’s the deal. If I imagine my life with you, I see all this light in my future, you understand? Like I picture it, and I can feel all kinds of good things, you know? Like growth and light and green things, and…and–”
Green things had thrown me off; I hadn’t meant to say that. I was trying to be articulate.
“And without you, I just see, like gray, like shit, you know? It’s the same: nothin’.”
In the middle of this parking lot, with the frozen February air blowing through our coats, I did it–I got down on my knees, both knees. My hands were so numb, it was difficult to unclench my fists. The ground was icy and uncomfortable. Little gravel stones of the pavement were grindling through my pants. I wasn’t wearing anything special, and I really should have. I had on my dad’s corduroy coat with the sheepskin lining and some junky green fatigues. I should’ve shaved. Christy’s always moaning about my scratchy face. I could’ve dressed better and shaved – I’m sorry about that– but everything else I did the only way I knew how.
The truth is, I’d wanted to do this whole dance in her crummy house, with Willie Nelson and Merle Haggard’s album Pancho and Lefty playing on her old turntable. Things were working out differently from what I’d foreseen, but I was feeling good about how I was rolling with the punches: adjusting efficiently to an alternative action.
The little black box was out in my hand where Christy could see it. I remember the exact expression on her face when I got down on my knees. She was perplexed, definitely. She was also a little self-conscious that I might be making a spectacle of myself, but nobody on God’s asphalt earth was looking at us. It was too cold.
“Christy Ann Walker”– I wanted to be formal, lend myself some gravity – “will you marry me?”

Ten zuiden van de grens van Haruki Murakami

2007-09-13T10:51:00.001+02:00

“Ik ben geboren op 4 januari 1951.” De ik-persoon Hajime vertelt over zijn leven en begint bij het prille begin. Ik ben verbaast. Doordat mijn vrienden en collega’s zonder uitzondering enthousiast zijn over de boeken van Murakami (1949), verwachtte ik een zowel qua vorm als inhoud bijzondere en vernieuwende schrijver. Murakami schrijft echter op eenvoudige wijze, dus ik moet me heroriënteren. Al snel merk ik dat zijn directe en heldere schrijven mij aanzet tot visualiseren, dus met die vorm zit het goed.

De inhoud van deze bildungsroman is ononderbroken boeiend en omvat de grote thema’s vriendschap, (de ongrijpbaarheid van) liefde, seks, volwassen worden en je eigen weg zoeken. Murakami merkt het verhaal met zijn voorliefde voor het mysterie, wat een spanningsboog oplevert en aanzet tot reflectie en vragen.

En Hajime stelt zichzelf direct en indirect vragen: handelt hij juist, had hij meer rekening met anderen moeten houden, is het egoïstisch om je eigen pad te kiezen, waar eindigt autonomie en wordt het tijd voor naastenliefde?

Deze roman bestaat uit zuivere romantiek en pure tragiek.

verschijningsdatum 1992
Uitgeverij Amstel: Pandora pockets
1- 5 sterren: *****

Het huis van de moskee van Kader Abdolah

2007-09-03T20:56:00.001+02:00

Kader Abdolah (1954) heeft een indringend meesterwerk geschreven. De poëtische kracht die het boek bezit en waarvoor Abdolah put uit de Perzische literaire schatten geeft een exotisch genot.

Het verhaal is wonderlijk, aangrijpend, grappig, schokkend, spannend en tegelijkertijd leerzaam. Leerzaam niet alleen omdat het inzicht geeft in de woelige geschiedenis van Iran van de laatste vijftig jaar, maar ook omdat Het huis van de moskee op een universeel niveau handelt over de invloed van geloof, liefde, familiebanden, politiek, economie en macht op de mens.

Eén van de beste Nederlandse boeken sinds jaren en één van mijn absolute favorieten.

Uitgeverij De Geus 2005

1-5 sterren: *****

Ik heb altijd gelijk van Willem Frederik Hermans

2007-08-27T10:38:00.001+02:00

In dit boek kun je dik 250 bladzijden smullen van de protagonist z’n klachten, vlijmscherpe kritiek en zijn lullige gedrag. Ik heb veel gelachen en met volle teugen van Hermans (1921-1995)superieure literaire kwaliteit genoten.

Uitgeverij Van Oorschot 1951
1-5 sterren: *****

Storm in juni van Irène Némirovsky

2007-08-19T18:51:00.001+02:00

Het leven van de schrijfster is minstens zo aangrijpend als het boek zelf. Irène Némirovsky begon aan de vijfdelige Suite Française toen ze in 1940 haar mondaine leven als gevierd schrijfster in Parijs moest opgeven. Met op haar kleding een gele ster schreef ze, steeds meer geïsoleerd, deel één en twee: Storm in juni en Dolce.

Némirovsky schetst hoe mensen zich gedragen wanneer hun leven in gevaar is, wanneer de angst het hart verlamt. Hoe denken en handelen ze? Het antwoord is onverbiddelijk: in de verschillende verhaallijnen over de Duitse invasie van Frankrijk tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn de personages vooral egoïstisch, laf en materialistisch. Met hun zekerheid verliezen ze vaak ook hun waardigheid.

Tijdens het schrijven wordt het leven voor Némirovsky en zoals ze zelf spottend schrijft “haar soortgenoten” steeds moeilijker door sociale en juridische beperkingen. Op 13 juli 1942 wordt ze opgepakt en gedeporteerd naar Auschwitz. Enkele maanden later treft haar man Michel Epstein hetzelfde lot. De twee jonge dochtertjes zwerven van het ene naar het andere onderduikadres. Zij overleven de oorlog, evenals het manuscript van de twee voltooide delen, dat Némirovsky hen had toevertrouwd. Pas in 2002 brengt de oudste dochter dit nagelaten werk naar een uitgever. Némirovsky geniet sindsdien in Frankrijk de status die Anne Frank in Nederland heeft.

Uitgeverij De Geus

1-5 sterren: ****

In cold blood van Truman Capote

2007-08-12T12:07:00.001+02:00

De aanleiding
De film Capote laat zien hoe de schrijver Truman Capote (1924-1984) gefascineerd raakt door de viervoudige moord op de Clutters, een welgesteld en gerespecteerd gezin uit het dorpje Holcomp in Kansas. Wanneer na intensief onderzoek de jonge daders Perry Smith en Dick Hickock zijn opgepakt, brengt Capote zoveel mogelijk tijd door met Perry om zich een beeld te vormen van zijn leven. Wat is de achtergrond en het karakter van deze jongen die moord zonder klaarblijkelijk motief?

Het boek
Capote is geen verfilming van In cold blood uit 1966, maar maakt wel waanzinnig nieuwsgierig naar de bron waar Truman Capote zes jaar van zijn leven aan spendeerde. De hoofdstukindeling spreekt boekdelen over het verloop van de inhoud: 1. The last to see them alive 2. Persons unknown 3. Answer 4. The corner.

Deze eerste true-crime novel is volledig gebaseerd op observaties, interviews en documenten. De personages en verhaallijnen zijn ingenieus nauwgezet uitgewerkt en opgebouwd. De rijke woordenstroom dwingt je tot verder lezen: om te huiveren over de gruwel, om je te verbazen over het verloop en om te dwalen in de tragiek. Wetende dat er geen woord verzonnen is, maakt je tot een voyeur, voor wie de hele geschiedenis haarscherp en close-up is uitgelicht.

Het boek zet voortdurend aan tot nadenken over de beweegredenen tot handelen en de invloed van jeugd, omgeving, eigenbeeld, aanleg en intellect daarop. Capote toont subliem de ultieme gevolgen van gebrek aan realiteitszin als ook het gemis aan kansen.

Penguin Books
1-5 sterren: *****

fragment

The car was moving. A hundred feet ahead, a dog trotted along the side of the road. Dick swerved towards it. It was an old half-dead mongrel, brittle-boned and mangy, and the impact, as it met the car, was little more than what a bird might make. But Dick was satisfied. ‘Boy!’ he said – and it was what he always said after running down a dog, which was something he did whenever the opportunity arose. ‘Boy! We sure splattered him!’

2007-08-12T12:02:00.000+02:00

Perry Smith en Truman Capote door Richard Avedon

2007-08-12T12:01:00.000+02:00

Dick Hickock (links) en Perry Smith (rechts)

De Huilende molenaar van Arto Paasilinna

2007-08-07T19:45:00.001+02:00

Prachtig tragi-komisch sprookje voor volwassenen uit Finland. Meesterlijke vertelling over de strijd tussen eigenzinnigheid en conventionaliteit.

verschijningsdatum 1981

Uitgeverij Wereldbibliotheek

1-5 sterren: *****

De gebroken vrouw van Simone de Beauvoir

2007-08-07T19:40:00.001+02:00

De bundel bestaat uit de drie novellen ‘De jaren des onderscheids’, ‘Monoloog’ en ‘De gebroken vrouw’. In deze verhalen staat steeds een ouder wordende vrouw centraal die merkt dat het tij kan keren om je onherroepelijk mee te sleuren weg uit je mooie verleden het diepe in.

Als feministe laat De Beauvoir meedogenloos uitkomen wat het kan betekenen als een vrouw geen zelfstandig leven opbouwt. Evenwel gelooft ze niet in de zaligmakendheid van onafhankelijkheid, want in ‘De jaren des onderscheids’ komt ook de protagonist, waarin je veel van de schrijfster zelf terugziet, in de problemen door haar intellectuele en hardnekkige morele houding.

Hoogtepunt is ‘De Monoloog’. Als je van de rauwheid van Céline en Hermans houdt, lees dit dan ook. De novelle is een uitbarsting die De Beauvoir zelf nauwelijks kon bijhouden, in de razernij is er geen tijd voor ordelijke interpunctie. De spreekster is een egoïstische en ijdele feeks die kampt met een ernstige kortsluiting in haar aansluiting met de buitenwereld. Briljant.

Simone de Beauvoir (1908-1986) is één van mijn favoriete schrijfsters vanwege haar eindeloze energie. Ze schrijft direct, beeldend en levendig, ze omarmt schoonheid en is daarna weer bijtend verontwaardigd. Haar werk bevat veel autobiografische elementen, waar vanaf straalt dat zij alles uit het leven wil slepen, desnoods met een koevoet. Als de vermoeidheid ongelegen komt, slikt ze speedpillen en slaat een fles whisky achterover. Geweldig dat zij volleerd kamergeleerde was en onverwoestbaar avonturier ineen.

Verschenen in 1967 bij Éditions Gallimard als La femme rompue
Uitgeverij Pockethuis
1-5 sterren: ****

Ook goed:
- Een transatlantische liefde; brieven aan Nelson Algren
- De Mandarijnen

Wiegelied Van Chuck Palahniuk

2007-08-04T20:41:00.001+02:00

De schrijver (1962) is vooral bekend van Fight Club en staat te boek als cult-held. Dus begin ik met vertrouwen in zijn boek Wiegelied (oorspronkelijke titel Lullaby).
Goed en scherp geschreven, de hoofdpersoon wint mijn sympathie met zijn afkeer van herrie-oholics en stilte-foben. De personages uit de verschillende hoofdstukken ontmoeten elkaar, doen afstandelijk, belanden samen bij een wicca-ritueel waar naakte gasten plengoffers brengen en tofu eten, en maken vervolgens samen met de secretaresse en haar treitervriend een reis door Amerika.
Hoezo stap je bij mensen in de auto voor een dagenlange tocht als je ze op voorhand al niet trekt? Omdat ze een missie hebben en op zoek zijn naar een variant van de heilige graal. Bij dat soort onderwerpen haak ik af, maar ik heb het boek toch maar tandenknarsend uitgelezen. Van het slot, het hoogtepunt waar alle open plekken in de tekst met daverend geweld op hun plaats vallen, krijg ik mentale diarree.

verschijningsdatum 2002

Uitgeverij De Geus

1-5 sterren: *

De val van een fundamentalist van Mohsin Hamid

2007-08-04T16:15:00.001+02:00

Een Pakistaanse jongeman vertelt op een terrasje zijn levensverhaal aan een Amerikaan. Zijn kansrijke leven raakt verstrikt in het noodlot dat 'de geschiedenis' heet. Wat doe je als succesvol talent in Amerika als dat land in zijn 'war on terrorism' ook jouw vaderland en familie in gevaar brengt?

Het is een levendig geschreven boek, dat je verder wilt lezen omdat het een veelzijdige persoonlijke strijd en ontwikkeling weergeeft. Ik wil ook weten waar de titel op slaat.

Toch valt er het nodige op de roman aan te merken: het liefdesverhaal is stroef door de kern van het verhaal heen gevlochten en doordat het verhaal gedomineerd wordt door de hoofdpersoon, stijgt het boek maar met moeite boven het particuliere uit naar een breder kader. Dat gebeurt pas laat, wanneer de politieke verhoudingen van Amerika, Pakistan en India van na 11 september aan bod komen, waarna de hoofdpersoon zijn koers bepaalt.

publicatie in 2007

Uitgeverij De Bezige Bij

1-5 sterren: ***

Het verhaal van de Jardins van Alexandre Jardin

2007-08-03T10:00:00.001+02:00

Originele en vrolijke roman over een excentrieke familie, die lak heeft aan conventies en moraalridders. Liever profileren de leden zich opzichtig in hun eigen losbandige wereldje, waarin je je alleen staande houdt met een overdosis humor en een kruidvat relativeringsvermogen. Bijzonder en vermakelijk.

Verschenen in 2005 als Le roman des Jardins

Uitgeverij De Bezige Bij

1-5 sterren: *****

Tirza van Arnon Grunberg

2007-08-03T09:26:00.001+02:00

Tirza is een roman die je snel uit wilt lezen. Waar gaan de venijnig bijtende discussies van de personages heen? Op zich is er voor de verschillende standpunten van elk best enig begrip op te brengen, totdat de ideeën omslaan in daadkracht. Grunberg (1971) heeft het menselijk karakter niet hoog zitten en weet dat op snijdende gitzwarte wijze de lezer haarfijn te tonen op de kenmerkende tragi-komische toon.

Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar 2006

1-5 sterren: *****